آرى قرآن داراى چنان آهنگ و نظم عالى است كه عواطف هر شنوندهاى را گر چه زبان عربى را نفهمد ، بر مىانگيزد ، زيرا كلمات نظم ، مدّ ، غنه ، آخر فواصل و وقف آن به گونهاى است كه بيگانه از زبان عرب را به خود جلب مىكند ، اگر چه معنى كلمات را متوجه نشود ، امّا نغمههاى قرآن ، صوتى باشكوه و دلانگيز به آن مىدهد ، و هر كلمهاى از آن داراى اسلوب بيانى است همچنين هر عبارتى از آن كه از كلماتى چند گرد آمده ، از اسلوبهاى جالب سخن بر خوردار است ، كه معانى را چون عكسى تمامنما كه اجزاى آن از صورتهاى گوناگون پديد آمده ، و در مجموع نمايشگر صورتى يكنواخت است ، نشان مىدهد .
از اينرو بر نويسنده ، جمع آورى تمام اقسام اعجاز ، در بيان - گر چه بعيد نيست - امّا دشوار است .
ما در اين جا شش نوع اعجاز را بيان مىداريم ، باشد كه نه به طور استقرا كامل بلكه در حدى به معانى اعجاز نزديك شده باشيم .
و آنها عبارتند از :
1 - الفاظ و حروف .
2 - اسلوب و روش سخن .
3 - تصريف و گوناگونى لفظ و معنى .
4 - نظم و فواصل كلمهها .
5 - اختصار فوق العاده و حكم و امثال ، و پيشگوييها .
6 - جدل و استدلال قرآن .
1 - اعجاز از نظر الفاظ و حروف
42 - پيش از آن كه دربارهء ويژگيهاى الفاظ قرآن از نظر زيبايى ، دقّت و قوّت و نيز پيرامون هر كلمه با نظايرش از جهت اسلوبهاى سخن ، به تنهايى و سپس به طور دسته جمعى به بحث بپردازيم ، خاطر نشان مىسازيم كه :
دانشمندان از قدما گرفته تا متأخّرين دربارهء اساس و فصاحت و بلاغت سخن