آفريدگان را به وجود آورده است اينها اسلام نياوردهاند بلكه اظهار اسلام كردند ، وكفر را پنهان داشتند وهنگامى كه ياورانى پيدا كردند آن را آشكار كردند . »
[ شرح ]
( 57121 - 57111 )
لا تشتدّن عليكم . . . حملة ،
در معناى اين جملات احتمالاتى است :
1 - هر گاه براي فريب دشمن وفرصت دست يافتن بر أو ، مصلحت را در فرار كردن ديديد ، نگران نباشيد ، فرار كنيد . چون در ميان عرب فرار در جنگ مايهء ننگ وبدگويى است پس باكى از آن نيست وبايد آسان تلقّى شود .
2 - احتمال ديگر آن است كه اگر چنين اتفاق افتاد كه فرار كرديد وپس از آن حمله كرديد شرمسارى وناراحتى براي شما پيش نيايد زيرا همين حملهء پس از فرار ، گناه آن را بر طرف مىكند ، بنا بر اين در عبارت ، امر به حمله شده پس از آن كه فرار حاصل شده باشد وبه همين معناست ، عبارت ولا جوله بعدها حملة .
3 - احتمال ديگر آن است كه اگر دشمن پس از فرار برگشت وبه شما حمله كرد نهراسيد زيرا حملهء دشمن پس از فرار از دلهاى ناپاك ونيتهاى ناصالح سرچشمه مىگيرد ، بنا بر فرض سوم مقدم داشتن فرار به منظور تحقير وكوچك شمردن ، حملهء پس از آن است ودر واقع فرار دشمن را مهم شمرده است وهمين احتمال در : ولاجوله بعدها حملة مىباشد . در جملههاى بعد به ياران خود دستورهايى مىدهد از اين قرار :
( 57125 - 57122 ) 1 - حقوق شمشيرها را ادا كنند ، اين مطلب كناية از امر به اين است كه آنچه سزاوار انجام دادن است بجا آورند وفعل عطا استعاره از كارهايى است كه به وسيلهء شمشيرها در اين راه انجام مىشود .
( 57129 - 57126 ) 2 - قتلگاههاى خود را ، وطن پهلوهايشان قرار دهند ، جاهايى را كه پس از كشتن در آن مىافتند وپهلوهايشان در آن قرار مىگيرد براي خود وطن بگيرند ، كناية از آن كه بر كشته شدن در راه خدا تصميم قطعي بگيريد وبراي وقوع در