عثمان را به وى تحويل دهد ، حضرت در اين نامه جواب مىدهد كه مفادش آن است : كه در امر آنان انديشيده ومصلحت را چنان ديده است كه نمىتواند آنان را به معاوية ونه به غير أو تسليم كند واين مطلب چند دليل داشته است كه اكنون به ذكر آنها مىپردازيم :
1 - تسليم حق به صاحب حق ، در موقعى كه ميان طرفين نزاع ودرگيرى است ، در صورتي مصلحت خواهد بود كه مدّعا عليه مشخص شود ، ومعلوم شود كه حق بر ضرر اوست ، واين امر هنگامى ثابت مىشود كه طرفين دعوا به سوى حاكم وقاضى مراجعه كنند ومدّعى شاهد اقامه كند يا شخص منكر به ضرر خود اعتراف كند ، ومعلوم است كه معاوية وطرف دعوايش اين كار را نكرده بودند ، وبه اين علت است كه در جاى ديگر مىفرمايد : اى معاوية تو ، از من كشندگان عثمان را طلب مىكنى ، اكنون به تو مىگويم به مردم مراجعه كن وآنان را به حكميت نزد من بياور ، تا حق را براي تو وآنها ثابت كنم .
2 - آنان كه در قتل عثمان شركت داشتند ويا به آن رضايت داشتند بسيار زياد ومركب از مهاجران وأنصار بودند ، چنان كه روايت شده است : أبو هريره وأبو درداء نزد معاوية آمدند وگفتند : چرا با على مىجنگى ، وحال آن كه أو به دليل فضيلت وسابقهاى كه در دين دارد به امر حكومت از تو سزاوارتر است ، معاوية در پاسخ گفت : من ادعا ندارم كه از وى افضلم ، بلكه براي آن مىجنگم كه قاتلان عثمان را به من تسليم كند ، پس آن دو نفر از نزد أو ، خارج شدند ، وبه خدمت أمير المؤمنين ( ع ) آمدند وعرض كردند : معاوية معتقد است كه كشندگان عثمان نزد تو ، ودر ميان لشكريان تو مىباشند ، بنا بر اين آنها را به وى تحويل بده واز آن به بعد اگر با تو جنگ كرد ، مىدانيم كه أو بر تو ستمكار مىباشد ، حضرت فرمود : من كه روز قتل عثمان حاضر نبودم تا آنان را بشناسم ، شما اگر مىدانيد بگوييد ، اين دو شخص گفتند : به ما چنين رسيده است كه
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 628
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٢٨