همديگر واجتماع وتعهد مردم نسبت به مسايل ديني بزرگترين سبب آمادگى وشايستگى جامعه به منظور سعادت دنيا وآخرت مىباشد .
( 45554 - 45548 )
وعلموا . . . بين خلقه ،
در اين قسمت آنان را به علّت اين كه از حالتهاى اسلامى وكارهاى ديني برگشته وبه معاصي وفسادهاى جاهلانه رو آورده بودند مورد توبيخ وسرزنش قرار داده ، يعنى شما مردم پس از آن كه از مهاجران بوديد برگشتيد وأعراب شديد وانتخاب كلمهء اعراب يعنى باديه نشينان به اين دليل است كه اينان معمولا نسبت به مهاجران وشهر نشينان از نظر فرهنگى در رتبهء پايينتر مىباشند ، زيرا از همنشينى با پيامبر وشنيدن مواعظ وپندهاى وى محرومند وتوفيق يادگيرى آداب اسلامى وفراگيرى فرهنگ واخلاق اجتماعي از جامعهء متمدن را ندارند ، لذا از فضايل انساني دور وغالبا مردمى سنگدل وبىرحم مىباشند ، چنان كه خداوند متعال در قرآن مىفرمايد :
« الْأَعْرابُ أَشَدُّ كُفْراً وَنِفاقاً
« 64 » » ، به اين علت حضرت ياران خود را سرزنش فرموده است كه چنين حالتي پيدا كردهاند اما چنين نيست كه همهء اعراب اين خصوصيت را داشته باشند بلكه بعضي از آنان مردمى وارسته مىباشند چنان كه در آيهء ديگر مىفرمايد :
« وَمِنَ الْأَعْرابِ مَنْ يُؤْمِنُ بِاللَّهِ وَالْيَوْمِ الْآخِرِ
« 65 » »
( 45571 - 45555 )
وبعد الموالاة احزابا ،
مراد گروههايى است كه به جنگ با پيامبران وجانشينان ايشان بر مىخيزند ، مردم زمان آن حضرت نيز چنين بودند وگروههاى ناكثين ، مارقين ، قاسطين ومنافقان در جبهههاى گوناگون با وى مىجنگيدند ، اين فرقهها فقط در ظاهر مسلمان بودند ودر ميانشان از اسلام جز نامى واز ايمان غير از شعارهاى تو خالى وجود نداشت ، تظاهر به دين داشتند
هامش
( 64 ) سوره توبه ( 9 ) قسمتى از آية ( 96 ) ، يعنى : باديه نشينان در كفر ونفاق از ديگران سختترند . . .
( 65 ) سوره توبه ( 9 ) قسمتى از آية ( 98 ) ، يعنى : برخى از عربهاى باديه نشين ايمان واقعي به خدا وقيامت مىآورند . . .