( 45176 - 45088 )
وتدبّروا أحوال الماضين من المؤمنين . . . اليه بهم ،
در اين عبارت بر خلاف قبل كه سرگذشت مطلق امتهاى گذشته را مورد پند واندرز ياران خود قرار داده بود ، جامعههاى خاصي را مورد عبرت قرار مىدهد ومىفرمايد از أحوال مؤمنان زمانهاى گذشته كه همزمان با پيامبران پيشين بودند پند بگيرند ، زيرا آنها پيوسته در رنج وشكنجه وآزمايش وامتحان به سر مىبردند وبا تحمل سختيها مىكوشيدند دين خود را حفظ كنند ونفوس خود را از آلودگيهاى فساد روزگار به دور دارند فرعونها وطاغوتهاى زمان آنان را بردگان خود مىخواندند وبا شكنجههاى طاقت فرسا آنها را معذّب مىكردند ، مثل يوسف كه در آغاز زندگى آن چنان گرفتار بلا شد ونيز موسى وهارون ومؤمنان بني إسرائيل در شدايد وسختيها دچار بودند كه حضرت مىفرمايد : فراعنه آنان را عذاب مىكردند وزندگى را بر ايشان تلخ كرده بودند وبه اين طريق دورانها را گذراندند تا موقعى كه با سلامت روح از بوتهء امتحان بيرون آمدند . وبا نشان دادن صبر براي نگهدارى دين ، لياقت واستعداد افاضهء رحمت الهى را پيدا كردند از اين رو خداوند رحمت خود را شامل حال آنان فرمود وايشان را از تنگناهاى بلا به فراخناهاى نجات رهايى بخشيد واز درههاى هولناك ذلت به بلنداى عزت اوجشان داد وبيم وهراس آنان را به حالت امن وآسايش مبدل كرد ، كه خداوند در قرآن اين امر را به آنها خاطر نشان مىفرمايد : « وَإِذْ نَجَّيْناكُمْ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَسُومُونَكُمْ سُوءَ الْعَذابِ ، يُذَبِّحُونَ أَبْناءَكُمْ وَيَسْتَحْيُونَ نِساءَكُمْ وَفِي ذلِكُمْ بَلاءٌ مِنْ رَبِّكُمْ عَظِيمٌ وَإِذْ فَرَقْنا بِكُمُ الْبَحْرَ . . . « 55 » بقره » ونيز پيش از اين دورانها ، آنچه كه براي پيروان حضرت نوح وإبراهيم وديگران جريان داشت .
هامش
( 55 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 49 ) وقسمتى از آية ( 50 ) ، يعنى : وبه ياد آر هنگامى كه شما را از ستم فرعونيان نجات داديم كه از آنها سخت در شكنجه بوديد تا به حدى كه پسران شما را كشته وزنانتان را براي كنيزى نگاه مىداشتند واين بلاء وامتحانى بزرگ بود وياد كنيد وقتي كه براي نجات شما دريا را شكافتيم . . .