وجود أطاعت از آنها هم همراه با قطع خويشاوندى وعقوق نسبت به پدر ومادر مىباشد بعضي به جاى أحلاس در متن خطبه اسئاس بر وزن آن خواندهاند كه جمع اسّ خواهد بود يعنى أساس وپايه مثل حمل كه جمعش احمال است .
( 44018 - 44015 ) 3 - شيطان آنها را مركب سواري به سوى تيرگى وگمراهى ساخته ومردمى كه از آنها پيروى مىكنند به پرتگاه سقوط وهلاكت كشيده مىشوند .
يكى از نكات بسيار لطيف كه در اين عبارت به كار رفته است كه حضرت در استعارهاى كه آورده وآنان را به چهار پاى سواريى مانند ساخته است كه راكب خود را به هلاكت وضلالت مىبرد اشاره به انحطاط وپستى درجهء آنان كرده است كه به هيچ رو شايستگى رهبرى وأطاعت شدن ندارند .
( 44024 - 44019 ) 4 - آنها براي شيطان به منزلهء لشكرى هستند كه به آن وسيله انسانها را مورد حمله قرار مىدهد زيرا اين گروه از طرف أو آمادهاند كه مردم را به راه أو كه سقوط حتمي وهلاكت ابدى است سوق دهند .
( 44039 - 44025 ) 5 - آنها زبان گوياى شيطان هستند زيرا به منظور گمراه كردن مردم سخنانى مىگويند كه خشنودى وى در آن است از اين رو مثل زبان أو مىباشند .
پس از بيان اجمالي برخى از خصوصيات أكابر ورؤساء كه بعضي مردم سطحى وكوركورانه آنها را مقتداى خود قرار مىدهند واين كه آنان به نمايندگى شيطان جامعه را به گمراهى مىكشانند ، شرح مىدهد كه از چه راههايى اين نيابت را انجام مىدهند ، وچگونه مركبهاى سواري ولشكريان آماده وزبانهاى گوياى وى مىباشند وبه سه طريق آن را شرح فرموده است :
الف - آنها با حرفهاى دروغ وانجام دادن كارهاى زشت وفاسد وعادات گمراه كننده آدميان را به دوستى دنيا وأمور پست آن علاقهمند ومجذوب مىكنند واز انسانيت ودرستى كه به آن منظور آفريده شدهاند منصرفشان مىكنند .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 450
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤٥٠