مىدانم كه شما بر آن آگاهى نداريد ، ولى با فرض اين كه خداوند آدم را از مادهء نوري مناسب با أصل خلقت ملائكة مىآفريد بر سرّ آفرينش وى آگاهى داشتند وبر خداوند اشكال نمىگرفتند وتسليم آنان در مقابل فرمان حق تعالى براي سجدهء در برابر آدم آسانتر بود . پس از بيان اين مطلب امام مىفرمايد : اما خداوند سبحان بندگان خود را به أموري مورد آزمايش قرار مىدهد كه راز آن را نمىدانند ، وبا اين سخن مىفهماند كه حق تعالى نخواست آدم را از نور بيافريند وارادهاش آن بود كه فرشتگان خود را به سجدهء بر آدم بيازمايد ، با آن كه هيچ توجّه به أصل وغرض از اين تكليف نداشتند . مقصود از اين قياس استثنايى توجه به اين است كه خداوند آفرينش آدم را از نور اراده نكرده است ، واين معنا از اين نتيجة به دست مىآيد كه اگر خدا خلقت آدم را از نور اراده مىكرد ، همه در مقابلش خضوع مىكردند وآزمايش بر فرشتگان آسان مىشد ، امّا اين امر ، تحقّق نيافت ، پس ارادهء خدا بر آفرينش آدم از نور تعلق نگرفت .
نصب اين چند واژه : تمييزا ، نفيا وابعادا بنا بر مفعول له است يعنى خدا فرشتگان را آزمايش كرد تا مطيع را از عاصى مشخص سازد وخصيصهء زشت كبر وخودخواهى را از آنان دور كند . توفيق از خداوند است .
فصل دوم خطبهء قاصعه
فَاعْتَبِرُوا بِمَا كَانَ مِنْ فِعْلِ اللَّهِ ؟ بِإِبْلِيسَ ؟ - إِذْ أَحْبَطَ عَمَلَهُ الطَّوِيلَ وَجَهْدَهُ الْجَهِيدَ - وَكَانَ قَدْ عَبَدَ اللَّهَ سِتَّةَ آلَافِ سَنَةٍ - لَا يُدْرَى أَ مِنْ سِنِي الدُّنْيَا أَمْ مِنْ سِنِي الْآخِرَةِ - عَنْ كِبْرِ سَاعَةٍ وَاحِدَةٍ - فَمَنْ ذَا بَعْدَ ؟ إِبْلِيسَ ؟ يَسْلَمُ عَلَى اللَّهِ بِمِثْلِ مَعْصِيَتِهِ - كَلَّا مَا كَانَ اللَّهُ سُبْحَانَهُ لِيُدْخِلَ الْجَنَّةَ بَشَراً - بِأَمْرٍ أَخْرَجَ بِهِ مِنْهَا مَلَكاً - إِنَّ حُكْمَهُ فِي أَهْلِ السَّمَاءِ وَأَهْلِ الْأَرْضِ لَوَاحِدٌ - وَمَا بَيْنَ اللَّهِ وَبَيْنَ أَحَدٍ مِنْ خَلْقِهِ هَوَادَةٌ - فِي إِبَاحَةِ حِمًى حَرَّمَهُ عَلَى الْعَالَمِينَ فَاحْذَرُوا عِبَادَ اللَّهِ عَدُوَّ اللَّهِ أَنْ يُعْدِيَكُمْ بِدَائِهِ - وَأَنْ يَسْتَفِزَّكُمْ بِنِدَائِهِ وَأَنْ يُجْلِبَ عَلَيْكُمْ بِخَيْلِهِ