بطورى كه از آيات قرآن بر مىآيد سركشى شيطان وتكبر ومباهات ورزيدن أو بر آدم به علت توجه به أصل ومادهء خلقتش بود كه آدم از خاك وأو از آتش آفريده شده است به دليل اين كه در سورهء أعراف ( 3 ) آية ( 21 ) از قول وى نقل مىشود كه گفت :
« قالَ ما مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ *
« 8 » » ودر سوره بني إسرائيل مىگويد :
« أَ أَسْجُدُ لِمَنْ خَلَقْتَ طِيناً
« 9 » » ودر جاى ديگر :
« قالَ لَمْ أَكُنْ لِأَسْجُدَ لِبَشَرٍ خَلَقْتَهُ مِنْ صَلْصالٍ مِنْ حَمَإٍ
« 10 » » واين كه حضرت وى را امام متعصبان شمرده از اين بابت است كه أو منشاء پافشارى در غير حق وپيشقدم در تعصب بىمورد بوده است . امام تعصب در راه حق از صفات پسنديده شمرده مىشود چنان كه در روايت آمده است العصبيّة في اللَّه تورث الجنّة والعصبّية في الشيطان تورث النّار ، پافشارى در راه خدا سرانجامش بهشت وتعصب در مسير شيطان نتيجهاش آتش دوزخ است . ونيز شيطان پيشتاز گردنكشان ومتكبران است به دليل اين كه در تكبر ورزيدن وفخر ومباهات كردن بر آدم أبو البشر ، بر تمام متكبران تقدم داشته است ، ونيز مىفرمايد : أو پايهء عصبيت را بنا كرد وتعصبهاى نارواى بقيهء افراد جامعه كه به أصل ونسب وريشهء خود مىنازند بر همين منوال است .
( 43372 - 43368 )
ونازع اللَّه رداء الجبرية :
شيطان به سبب تكبر وخود بزرگ بينىاش در مقابل عزت وعظمت الهى به نزاع برخاست چنان كه گذشت .
واژههاى منازعه ورداء به عنوان استعاره به كار رفته است .
( 43376 - 43373 )
وادّرع لباس التّعزّز ،
در اين عبارت تكبر وبه خود باليدن إبليس را تشبيه
هامش
( 8 ) سوره أعراف ( 7 ) آية ( 21 ) يعنى : خدايا تو مرا از آتش وآدم را از گل آفريدى .
( 9 ) سوره بني إسرائيل ( 17 ) آية ( 60 ) يعنى : آيا سجده كنم در برابر كسى كه أو را از گل آفريدى ؟
( 10 ) سوره حجر ( 15 ) آية ( 32 ) ، يعنى : آيا سجده كنم در برابر بشرى كه وى را از گل ولاي كهنه آفريدى ؟