براي خلقت خداوند جز ذات أقدس وى ناظرى وجود داشته باشد ، ولازمهء احتياج هم ، امكان است ، در حالي كه امكان وويژگيهاى آن از ساحت قرب خداوندى بدور مىباشد ودر قرآن به اين مطلب اشاره دارد كه مىفرمايد :
« ما أَشْهَدْتُهُمْ خَلْقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضِ وَلا خَلْقَ أَنْفُسِهِمْ وَما كُنْتُ مُتَّخِذَ الْمُضِلِّينَ عَضُداً
« 10 » » . تمام اين مطالب را حضرت به منظور آن آورده است كه فعل حق تعالى را از ويژگيهاى افعال بندگان منزه سازد .
( 42884 - 42868 ) پس از ستايش وبيان أوصاف حق تعالى وتنزيه وى از ويژگيهاى ناروا به چگونگى وضعيت مردم در زمان بعثت پيامبر اسلام پرداخته است . وأو در والناس ، حاليه است يعنى مردم در آن هنگام از نظر فرهنگ در جهل وناداني ودر گردابى از ضلالت وگمراهى سر گردان بودند ، احتمال ديگر آن كه : مردم در سختى به سر مىبردند واز نظر معيشت زندگى در وضعيت سختى دچار بودند ، اموالشان به سرقت وغارت مىرفت وهرج ومرج وخونريزى امنيت را از ميان جامعه برده بود ، اين مطلب را قبلا در خطبهء ديگرى نيز بيان فرموده است ، خداوند محمد ( ص ) را فرستاد تا جهانيان را از گناهان بر حذر دارد ودر جهت حفظ آثار وحى امانت را رعايت كند ، در حالي كه شما جامعهء عرب در بدترين عقيدة به سر مىبرديد ودر بدترين موقعيتى قرار داشتيد « 11 » .
( 42888 - 42885 )
وقادتهم ازمّة الحين ،
تمام مردم در آن موقع بر اثر ناامنيها وسختيهاى زندگى در شرف مرگ وفناء بودند زيرا وقتي كه بر جامعهاى نظام عدل وقانون صحيحي حكومت نكند ، استبداد وستمگرى به زودى آنان را در ورطهء فنا ونابودى سقوط مىدهد ، واژهء ازمّه كه به معناى مهار شتر است بطور استعاره در
هامش
( 10 ) سوره كهف ( 18 ) آية ( 50 ) يعنى : من مردم را نه در آفرينش خودشان ونه در آفرينش آسمانها وزمين به گواهى نگرفتم ومن هرگز گمراهان را مددكار خود نكردهام .
( 11 ) خطبه شماره 25 .