تفقدوني . . . الأرض وتمام دانشمندان اتفاق دارند بر اين كه هيچ كس از ياران پيامبر ( ص ) وديگران از أهل علم ودانش غير از علي ( ع ) جملهء سلوني را بر زبان جارى نكرد ، اين امر را ، ابن عبد البرّ در كتاب استيعاب خود ذكر كرده است ومقصود از راههاى آسمان كه حضرت از راههاى زمين به آنها آگاهتر است جهات راه يافتن به شناخت موقعيت أهل آسمانها وساكنان ملأ اعلا در پيشگاه حضرت ربوبي ومعرفت به مقامهاى جانشينان خداوند وپيامبران أو در منزلهاى بهشتى آنان مىباشد ونيز اشاره به آن است كه روح پاك ونفس قدسي وى را از اتصال معنوي با ساكنان ملأ أعلى وأرواح مقدسهء أنبيا واولياى الهى كسب فيض كرده وبر تمام خصوصيات كرات آسمانى وأفلاك جهان ونيروهاى گرداننده واداره كنندهء آن آگاهى كامل يافته ونيز أمور غيبى وفتنهها ووقايع آيندهء روزگارهاى بعد برايش آشكار وروشن مىباشد ، پس به اين دليل آگاهى وى به اين أمور كاملتر از آگاهيش نسبت به راههاى زمين خواهد بود ، ونظير اين فرمايش در خطبههاى پيش نيز گذشت كه فرمود : . . . پيش از آن كه مرا نيابيد واز ميان شما بروم ، هر چه مىخواهيد از من بپرسيد ، پس به خدا سوگند كه اگر حتى از گروهى سؤال كنيد كه صد نفر را به گمراهى مىكشاند وصد نفر را هدايت مىكند همانا از جلودار وسوق دهندهء آن ، شما را آگاه خواهم كرد « 9 » ، بعضي از شارحان گفتهاند : منظور از راههاى آسمان ، احكام شرعي وفتواهاى فقهى است ، يعنى آگاهى من به آنها كه مسائلي الهى وآسمانى است خيلى بيشتر از اطلاع وآگاهيم از أمور دنيا مىباشد كه مربوط به راههاى زمينى مىباشد ، ونظير اين قول از امام وبرى نقل شده است كه مىگويد : منظور حضرت از اين سخن آن است كه علمش نسبت به دين گستردهتر از آگاهى وى نسبت به دنياست .
هامش
( 9 ) خطبه 90 .