اين اعتبار داخل در أدوات خواهد بود . با توضيحي كه بيان كرديم عبارت وتسير الآلات إلى نظائرها نيز به همين معنا مىباشد .
( 41093 - 41083 )
منعتها منذ القدميّه وحمتها قد الأزلية وجنّبتها لولا التكمله ،
ضمير متصل ( ها ) كه به آخر فعلهاى سهگانه آمده مرجعش دو كلمهء آلت وأدوات است ودر هر سه مورد مفعول أول مىباشد وواژههاى القدميه ، الأزلية ، التكمله مفعولهاى دوم آن فعلها هستند وكلمههاى منذ ، قد ، لولا در محل رفع به فاعليّت مىباشند ومعناى جملهء أول آن است كه وقوع واژهء منذ پس از كلمات أدوات وآلات دليل بر آن است كه اينها أموري قديم وبىآغاز نيستند زيرا وضع اين واژهها براي ابتدأ وآغاز زمان مىباشد . جملهء دوم نيز حاكى از آن است كه اطلاق واژهء « قد » هم بر اين كلمات مانع از آن است كه اينها قديم وأزلي باشند زيرا اين واژه گذشته را به زمان حال نزديك مىكند از باب مثال وقتي مىگوييم : قد وجدت هذه . . . وقت كذا ، يعنى همين زوديها آن را ديدم . وهر چه كه چنين حالتي داشته باشد قديم وبىآغاز نيست بنا بر اين همهء اين ابزار ووسايل حادثند نه قديم ومعناى جملهء سوم اين است كه آمدن لفظ لولا نيز حكايت از آن دارد كه اين آلات وأدوات مادي داراى نقص بوده وكامل نيستند زيرا اين كلمه وضع شده است براي نبودن امرى ( كمال ) به دليل بودن امرى ديگر ( نقص ) ، پس هنگامى كه در بر خورد با بعضي أمور مورد پسند وتحسين مىگوييم ما أحسنها واكملها ، لولا ، انّ فيها كذا ، چقدر خوب بود اگر چنين وچنان نبود ، اشاره است به اين كه در اين موارد نقصانهايى وجود دارد كه مانع كمال آنهاست واگر اين نواقص وجود نداشت آنها كامل بودند .
امام ( ع ) در اين عبارتها كه گذشت اشاره به حدوث ونقصان آلات وابزارهاى مادّى فرمود تا ثابت كند كه آفريدگان نتوانند خداى تعالى را محدود به زمان ساخته ويا در مكاني به وى اشاره كنند زيرا ميان قديم كامل وحادث ناقص فاصله آن چنان زياد است كه نه تنها وى را قدرت درك حق تعالى نيست بلكه