1 - كيفيات مخصوص به كميّات كه داراى سه بخش است :
الف - مربوط به شكل وسطح است مثل مثلّث بودن ومربع بودن وغير اينها . . .
ب - ويژگيهاى خطها مثل كج وراست بودن .
ج - صفاتى كه اختصاص به شمارهها واعداد دارد مانند زوج يا فرد بودن .
2 - كيفيات محسوسه ، از قبيل رنگها ، مزهها ، سردى وگرمى واين قسم نيز داراى دو بخش مىباشد :
الف - كيفيات راسخه كه تا وقتي محلّش وجود دارد آن نيز وجود دارد مانند زردى طلا وشيرينى براي عسل واين بخش را به دو دليل كيفيت انفعالى نيز مىگويند ، يا به اين سبب كه حواس را تحت تأثير قرار داده ومنفعل مىكنند ويا به واسطهء اين كه محل وموضوعهاى خود را منفعل مىكنند .
ب - راسخ ودائمي نيستند بلكه دير يا زود از بين مىروند ، از قبيل سرخى صورت شخص شرمسار واينها را نيز انفعال مىگويند زيرا موضوعاتشان به سرعت تحت تأثير واقع شده وتغيير حالت مىدهند .
3 - كيفيات نامحسوس داراى بخشهاى مختلفي مىباشند :
الف - استعدادهايى كه در بعضي موجودها منشأ كمال واقع مىشوند از قبيل استعداد براي مقاومت ودفاع در برابر دشمن .
ب - كيفياتى كه موجب انفعال در جهت كمال باشد كه قوه طبيعي نيز ناميده مىشود ومثل هميشه سالم وسخت بودن .
ج - استعداد بعضي نقيصهها مانند آمادگى براي زود باورى وزود تحت تأثير هر چه واقع شدن كه اين بخش را ضعف هم مىگويند .
د - ويا آنچه كه باعث ضعف وناتوانى در نيروهاى طبيعي مىباشد مثل هميشه بيمار يا بيمار گونه بودن .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 270
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢٧٠