خرما بسازد يا اندام مور ضعيف بپردازد وچنان نيست كه براي أو بعضي آسان وبرخى ديگر سخت باشد ، چون اگر چنين باشد نقص در خدا لازم آيد واين مطلبي است كه در كتابهاى حكمت وكلام بطلانش ثابت شده است ، البتة تفاوت واختلاف ونقصى كه وجود دارد از ناحيهء قابل واستعدادهاى مختلف آن مىباشد .
واللطيف اين كلمه در اين مورد به معناى كوچكى جثّه است ولى به چند معناى ديگر نيز آمده است ، دقت وظرافت ، شفّاف مانند هوا ، ولى چنان كه بيان شد در اين جا منظور همان اوّلى مىباشد وبه اين دليل آن را در مقابل جليل قرار داده است .
( 40696 - 40688 )
وكذلك السماء ، والماء ،
حضرت در اين عبارت آسمان ، هوا بادها وآب را به آفريدههايى از قبيل مورچه ودرخت خرما واعضاى آنها وبقيّهء أمور فوق الذكر ، تشبيه كرده ووجه مشابهت هم عبارت است از نيازمندى در آفرينش وكيفيت تركيب وحالات مختلف ، به صانعى حكيم وآفرينندهاى مدبّر .
نخست آفريدههاى گوناگون وويژگيهاى آنها را ذكر فرموده وبه قدرت خداوند نسبت داده است زيرا اين خود روشنترين دليل بر كمال قدرت وى مىباشد ، وسپس به ذكر آسمان وبقيّهء مشبّهات پرداخته وآنها را ، نه از آن رو كه با هم تضادّ واختلاف دارند ، بلكه به آن سبب كه هر يك داراى حكمت ومنفعتى مىباشند وموادّ اوليهء أجسام ومركبات را تشكيل مىدهند ، واژهء هوا ، أعم از كلمهء رياح مىباشد زيرا رياح يا بادها ، اختصاص به مورد حركت دارد بر خلاف هوا كه شامل ساكن هم مىشود .
( 40741 - 40697 )
فانظروا . . . المختلفات ،
در اين قسمت ، امام ( ع ) آدمي را توجه مىدهد كه بطور مشروح به حالات برخى از آفريدهها وآنچه ويژهء هر كدام از آنهاست بنگرد ، در صفتها ، شكلها ، اندازهها ، روشنيها ، رنگها وساير خصوصيات ومنافعى