واگر مار كوچكترين زخمى داشته باشد از مورچه خلاصي ندارد تمام اينها أموري است كه وقتي انسان در آن فكر كند جاى آن دارد كه بگويد : مورچه در بسيارى از كارهاى خود از أكثر انسانها با هوشتر وزيركتر است زيرا آدمي هر كه باشد گاهى دچار ضعف واشتباه مىشود در حالي كه اين حيوان هرگز اشتباه نمىكند وضعفي از خود نشان نمىدهد « 12 » .
مكفولة ومرزوقة ،
هر دو منصوب وحال مىباشند .
( 40638 - 40566 )
ورزقها ووفقها ،
روزى مطابق ميل ودرخور نيرو وبه اندازهء كفايتش . اين عبارت به اين طريق نيز روايت شده است مكفول برزقها مرزوقة لوفقها ، اين همه عنايات را امام ( ع ) نسبت به ذات بارى تعالى داده است : لا يغفلها المنّان . . .
وبا توجه به لطفى كه خداوند در بارهء آفريدههاى خود دارد ، روزى آنها را مىدهد واز آنان غفلت نمىفرمايد . ولا يحرمها الدّيّان اين سخن حضرت بيانگر اين حقيقت است كه چون خداوند ديّان وبسيار جزا دهنده است آفريدههاى خود را از پاداش محروم نمىسازد ، همين كه اين حيوان قدم به عالم وجود گذارده وتحت فرمان تكويني خدا قرار گرفته با توجه به الطاف بىپايان أو ، گويا پيروى از أوامر تشريعي وى كرده وعبادتي را انجام داده وبه اين دليل مشمول معناى نام ديّان أو شده ومستوجب پاداش اعمال نيك وعبادات مىباشد ، پاداشى كه عبارت از مادهء بقاء وادامهء هستى آن است واگر چه روى صخرهاى صاف وخشك ودر دل سنگى سخت باشد خداوند درهاى روزى وى را بر رويش مىگشايد . سپس امام ( ع ) شگفتيهاى چندى كه در اعضاى مورچه قرار دارد وانسان را به تفكر وأدار مىكند بيان فرموده است :
هامش
( 12 ) مطالبى كه از صفحه 201 تا به اين جا در بارهء مورچه ذكر شد همه را شارح از كتاب حيوان جاحظ نقل كرده است . ( مترجم )