پيداست كه دو خصوصيت ادعايى وغير حقيقي در أو عجيب به نظر مىآيد .
اين بود پنج قسم از صفاتى كه حضرت براي آدميان بر شمرد ، ودر ميان اين ويژگيهاى پنجگانه ، قسم أول وسوم كمتر تحقّق مىيابد ، زيرا در أغلب موارد ، از كسى كه داراى چهرهء زيبا وآفرينش معتدل است انتظار مىرود كه با هوش وزيرك باشد ودر كسى كه زشت رو وكريه المنظر است ، عكس آن . وحال آن كه آنچه در بارهء اين دو صفت بيان فرمود بر خلاف غالب است ، ولى شمارههاى دوّم وچهارم زياد پيدا مىشود وبر خلاف انتظار نيست به دليل اين كه غالبا بلند قامتها بىخردند كه لازمهء آن سستى اراده وبىهمّتى است وبر عكس از كوتاه قدها ، هوشيارى وحسن تدبير انتظار مىرود چنان كه وقتي از حكيمى پرسيدند كه چرا كوتاه قامتان زيرك وحاذقند ؟ جواب داد : به دليل آن كه قلبهاى آنان به مغزهايشان نزديك است ، يعنى چون قلب سرچشمهء حرارت طبيعي است وعوارض نفساني از قبيل تيز هوشى ، درك وشعور ، جرأت وجسارت ، حسن ظن ، درست انديشى ، اميدوارى ، نشاط ، اخلاق مردانگى ، تنبل نبودن وتحت تأثير هر چيزى واقع نشدن بالآخرة تمام اينها نشانهء حرارت غريزي وضدّ اين ويژگيها دليل بر ، برودت وزيادى سردى مزاج وطبيعت مىباشد . بنا بر اين در اشخاصى كه قدشان كوتاه است نزديك بودن دل با مغز علّت زيادى حرارت در مغز وبرترى آمادگى قواى نفساني براي پيدايش اين عوارض مىشود ، وبر عكس در قد بلندها ، دورى قلب از مغز باعث نرسيدن حرارت به آن وآماده نبودن قوا براي پديدار شدن صفات مذكور است ، البتة اين حرارت تنها سبب مادّى نيست بلكه ممكن است سبب ديگرى هم در كار باشد ولى مهمترين سبب است .
صفت پنجم از ويژگيهاى پنجگانه نيز در بسيارى از اشخاص امكان تحقق دارد زيرا بيشتر نفوس طالب كمالند از باب مثال مىبينيم شخص بخيلى
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 217
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢١٧