ميان انسانها به وقوع پيوست . حضرت فرمود :
« آنچه باعث تفاوت آنان شده از سرشت وخمير مايهء آغازين ايشان نشأت گرفته است ، زيرا مادهء اصلى آنها از قسمتهاى شور وشيرين وسخت وسست زمين تركيب يافته وبر حسب نزديك بودن خاكشان با هم نزديك وبه مقدار فاصلهء آن با يكديگر متفاوتند از اين رو گاهى زيبا رويان كم خرد وبلند قامتان كم همت وپاكيزه كرداران بد منظر وكوتاه قدان دورانديش وپاك نهادان بد ظاهر وآنان كه عقلشان حيران است ، انديشههايشان پراكنده است وسخن پردازان دلهايى نيرومند دارند . »
[ شرح ]
در اين سخنان حضرت به موضوعي اشاره فرموده است كه عنصر اصلى اختلاف وتفاوت صوري واخلاقى انسانهاست .
( 54698 - 54668 )
انّما فرّق بينهم . . . يتفاوتون ،
واژهء طينهم ، در سخن امام ( ع ) اشاره به آن خاك وگلى است كه خمير مايهء وجود آدمي بوده است چنان كه در خطبهء اوّل كتاب نيز به اين معنى اشاره فرموده است : سپس خداوند سبحان از قسمتهاى سخت ونرم ومستعدّ شيرين وشورهزار زمين مقدارى خاك گرد آورد ، وآن را جامد كرد تا محكم شد واستوار ساخت تا چنان خشك شد كه هر گاه باد بر آن مىوزيد صدايى از آن برمىخاست ، شرح مطلب آن است كه مشابهت صوري واخلاقى انسانها تابع همانندى طينت اصلى آنان واختلاف وتفاوتشان نيز بستگى به تفاوت ونزديكى ودورى مقدمات وعناصر اوليهء وجود ايشان دارد ، برخى از شارحان گفتهاند : اضافهء مبادى به كلمهء طين به معناى لام است . يعنى مقدماتى كه براي تشكيل گل وجود آنان آماده شده است ، ومنظور از طينهم حالات تركيبي است كه در مسير خلقت براي آدمي پيدا شده است از قبيل نطفه ومواد پيش از آن وعلقه ومضغه واستخوان كه حالات پس از آن است
و