[ شرح ]
( 54532 - 54474 ) مقتضاى ظاهر سخن آن است كه اين مرد از حضرت درخواست بخشش كرد ولى امام ( ع ) از اين كار خوددارى فرمود وبراي أو دليل آورد كه مال وثروتى كه نزد أو قرار دارد ملك خصوصي أو نيست بلكه از بيت المال عموم مسلمانان واندوختهء آنهاست كه از طريق نبرد با كفار وبا ضرب شمشير از آنان به غنيمت گرفتهاند ، وقرآن دستور داده است كه يك پنجم آن را چگونه ودر چه مواردى تقسيم كنند :
« وَاعْلَمُوا أَنَّما غَنِمْتُمْ مِنْ شَيْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِي الْقُرْبى وَالْيَتامى وَالْمَساكِينِ وَابْنِ السَّبِيلِ
« 1 » » ، وچهار قسمت باقيمانده سهم كساني است كه در جنگ با كفار حضور داشتهاند ، وطريقهء تقسيم اين قسمت نيز به اختلاف ذكر شده است ، شافعي گفته است كه سه قسمت به رزمندگان أسب سوار مىدهند ويك سهم به پيادگان وأبو حنيفة فتوا داده است كه به أسب سواران دو سهم وبه پيادگان يك سهم وطريقهء أهل بيت وامامان شيعه نيز مطابق دستور أخير است . اما اين كه حضرت آن شخص را چيزى نداد ، وأو را ردّ فرمود به اين دليل است كه يا أو از سهام جنگجويان طلب كرد ، در صورتي كه از ايشان نبود ويا اين كه قبل از آمدن أو خمس تقسيم شده وچيزى از آن باقي نمانده بود ويا اين كه خمس به أو نمىرسيد چون استحقاق نداشت ، زيرا نه از مساكين وفقيران ونه ابن السبيل ودر راه مانده بوده ، ودر بارهء سهم خدا تمام مفسّران معتقدند كه اين عنوان از باب تعظيم ذكر شده است ، نه اين كه يك قسمت به اين منظور اختصاص يابد ولى در تقسيم خمس به اختلاف ، رأى دادهاند ، بعضي بر سه قسمت وعدهاى بر چهار قسمت وگروهى كه از جملهء آنها ابن عباس وقتادة وجمعى ديگر از مفسران مىباشند گفتهاند بر پنج بخش تقسيم مىشود كه دو سهم خدا وپيامبر يكى حساب شده ويكجا در اختيار
هامش
( 1 ) سوره انفال ( 8 ) قسمتى از آية ( 40 ) يعنى : آنچه را كه به غنيمت گرفتهايد يك پنجم آن براي خدا وپيامبر وخويشاوندان أو ، ويتيمها ونيازمندان ودر راه ماندگان مىباشد .