دليل پيوسته با ديدههاى دلشان ، أحوال آخرت را مشاهده مىكنند ، چنان كه در بعضي خطبههاى گذشته فرموده است : گويا بهشت را مىبينند ودر آن متنعّمند وگويا دوزخ را مشاهده مىكنند واز عذاب دردناك آن در رنجاند ، وهر كس چنين باشد حضور باطنيش در عالم آخرت است ودر حقيقت از أهل آن جهان خواهد بود .
( 54397 - 54394 )
عملوا فيها بما يبصرون ،
كوششها وحركات ظاهري وباطني مردان خدا در راه أو دو دليل داشت : از يك طرف آنان با ديدهء بصيرت ، خود راه حق را مىديدند وسعادتهايى را كه منتها اليه آن طريق است مشاهده مىكردند واز طرف ديگر يقين داشتند كه لازمهء انحراف از آن راه ، بدبختى وشقاوت هميشگى است ، اين معنا كه بيان شد به اين اعتبار بود كه حرف با در بما يبصرون براي سببيّت وما مصدريه باشد ونيز ممكن است ما را موصولى وبه معناى الّذى بگيريم يعنى أهل زهد وتقوا عمل خود را به سبب آنچه كه مشاهده مىكنند انجام مىدهند ، زيرا يقين به آن مشاهدات وحالات دليل وراهنما مىشود وآنان را وأدار مىكند كه در آن راه قدم گذارند وآن مسير را بپيمايند .
( 54402 - 54398 )
وبادروا فيها ما يحذرون ،
مبادرت به معناى سبقت گرفتن وبراي چارهجويى در امرى ، جلو رفتن ، مىباشد ، وشرح عبارت چنين است كه پرهيزكاران زاهد ، با اين كه در دنيا هستند ولى از كيفرهاى آخرت كه بعدها مىآيد وبايد آن روز از آن بپرهيزند ، هم اكنون در حذر كردن از آن مىكوشند ، گويا عذاب آخرت براي اين كه خودش را به آنها برساند مسابقه گذاشته وشتابان مىآيد ، ولى ايشان در مسابقهء به سوى نجات از آن جلو افتاده وسبقت گرفتهاند ، زيرا بر مركبهاى نجات سوار وبه دستگيرههاى آن كه دستورهاى ديني وحدود الهى است چنگ زده وبه انجام آن پرداختهاند .
( 54408 - 54403 )
تقلّب . . . الآخرة ،
كلمهء اوّل در اين عبارت فعل مضارع ودر أصل تتقلّب