[ شرح ]
( 54046 - 54014 ) للَّه بلاد فلان ، اين جمله وأمثال آن از قبيل : للَّه درّه « 1 » وللَّه أبوه « 2 » ، معمولا به منظور مدح وثنا ، ونيز دعا براي كسى ، آورده مىشود ، يعنى خداوند كشور أو را آباد دارد كه چنين كارهاى مهمّى انجام داده است وأصل مطلب اين است كه عربها ، هر گاه بخواهند چيزى يا كسى وعمل أو را بستايند با اين تعبير وى را به خدا نسبت مىدهند ، جملهء أول خطبه را به تعبيرى ديگر نيز نقل كردهاند وآن چنين است : للَّه بلاء فلان ومنظور از آن عمل نيك أو در راه خداست .
به گفتهء شارحان مشهور ، مراد از واژهء فلان كه در أول خطبه نقل شد ، عمر خليفهء دوم است ، ولى از قطب راوندى نقل شده است كه مقصود برخى از صحابهء حضرت است كه در زمان رسول خدا حيات داشتند ، وپيش از پيدايش آشوب وفتنهء زمان عثمان از دنيا رفته بودند . ابن أبي الحديد در شرح خود نوشته است كه ظاهر أوصاف مذكور در عبارت دلالت دارد بر اين كه امام ( ع ) ، شخصي را اراده فرموده است كه پيش از وى عهدهدار خلافت بوده است ، زيرا در وصف أو مىفرمايد :
كژيها را راست كرده وبيماريها را درمان كرده است واين مطلب با عثمان مناسبت ندارد به دليل آن كه تمام فتنهها در زمان أو وبه سبب وجود وى بوده است ، وأبو بكر هم اراده نشده چون مدت خلافتش كوتاه بوده واز زمان آشوب وفتنه فاصلهء زيادى داشته است ، پس به احتمال قوى امام عليه السلام عمر را اراده فرموده است ولى به عقيدهء شارح اين كه امام ( ع ) أبو بكر را اراده كرده باشد « 3 » بهتر است
هامش
( 1 ) خدا خيرش دهد .
( 2 ) خدا پدرش را خير دهد .
( 3 ) صاحب منهاج البراعه اين استدلال را ردّ كرده است زيرا همچنان كه حضرت در خطبهء شقشقيه عمر را مذمت كرده ، أبو بكر را نيز نكوهش فرموده است ، ج 14 ص 373 ولى مىتوان گفت كه چون حضرت در آن جا تمام تقصيرها را به گردن أبو بكر گذاشته وأو را بطور كامل مذمّت كرده ، از جمله اين كه أو پس از خود بدون هيچ دليل عقلايى خلافت را به ديگرى تقديم كرد ، لذا در اين خطبه شخصي را كه مورد ستايش قرار داده ، با عمر مناسبتر است تا أبو بكر . ( مترجم )