د -
فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ فَاذْكُرُوا اللَّهَ
« 7 » . » ارزش وفضيلت ذكر از روايات : الف - پيامبر أكرم مىفرمايد : « كسى كه در ميان غافلان به ذكر خدا بپردازد همانند كسى است كه به جنگ ادامه مىدهد ، در ميان گروهى كه از جنگ فرار مىكنند . « 8 » » ب - رسول خدا فرمود : خداوند مىفرمايد : تا موقعى من با بنده خود هستم كه به ذكر من مشغول ولبانش به ياد من متحرك باشد . انا مع عبدي ما ذكرني وتحرّكت بي شفتاه .
ج - ونيز فرمود ياد خدا از همهء اعمال ، بهتر ، فرزند آدم را از عذاب دوزخ مىرهاند ، عرض شد . يا رسول اللَّه ، جهاد در راه خدا چطور : فرمود جهاد در راه خدا هم به فضيلت ذكر نمىرسد ، مگر آن كه چنان بجنگى كه شمشيرت بشكند واين را سه مرتبه فرمود . ونيز فرمود : من احبّ ان يرتع في رياض الجنّه فليكثر منه ذكر اللَّه ، يعنى كسى كه دوست دارد در باغهاى فردوس متنعم باشد ، فراوان ذكر خدا بگويد . وجز اينها .
فايده ذكر خدا وشرطهاى آن : ذكر خدا موقعى سودمند ومؤثر است كه پيوسته ومداوم يا حدّاقل در بيشتر أوقات ، ونيز همراه با حضور قلب باشد ، وگرنه فايده چندانى ندارد ، وياد خدا با وجود اين دو شرط بر همهء عبادتها تقدم دارد بلكه روح وچكيده ونتيجهء نهايى كليهء اعمال عبادي است ، ذكر خدا را آغازى است كه سبب انس به أو مىشود وانجام وپايان آن معلول انس به اوست ، بدين توضيح كه : شخصي كه به چيزى علاقهمند است ، در آغاز كارگاهى براي اين كه آن را محبوب خود قرار دهد ودلش را از زنگار وسواس در اين امر پاك كند لازم است با زحمت ورنج هم كه شده زبان را پيوسته با ياد
هامش
( 7 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 200 ) ، يعنى : موقعى كه از اعمال حج فراغت يافتيد ذكر خدا بگوييد .
( 8 ) ذاكر اللَّه في الغافلين كالمقاتل في الفارّين .