سرد وبر طرف كردن مايههاى سردى با داروهاى گرم پناه برد ، پس سردى جز زياد كردن حرارت ، وگرمى غير از افزايش مايهء سردى ، دردى را براي أو درمان نكرد ، وبا آن همه داروهاى متناسب ، حدّ اعتدالى در مزاح أو پيدا نشد مگر آن كه دردهاى أو را طولانى كرد ، تا آن جا كه طبيبش خسته شد وپرستارش از أو فراموش كرد وخانوادهاش از بيان درد أو ناتوان واز پاسخگويى به كساني كه حال أو را جويا مىشدند عاجز شدند ، وپيش أو از خبر اندوهبارى كه پنهان مىكردند نظرهاى گوناگونى اظهار مىداشتند : يكى مىگفت : حال أو همين است كه هست ، وديگرى به آنها نويد خوب شدن أو را مىداد ، وسوّمى با يادآورى گذشتگان پيش از أو ، اطرافيان را به صبر وبردبارى در مرگ أو ، وأدار مىكرد .
در حالي كه اين چنين در شرف جدايى از دنيا وترك دوستان بود ، ناگهان أو را اندوهى فرا گرفت كه قواى ادراكي أو از كار افتاد وزبانش خشك شد وحتّى از پاسخ دادن به برخى پرسشهاى مهمّى كه قبلا مىدانست عاجز وناتوان شد ، ودر برابر نداهاى دادخواهى از جانب كساني كه مورد احترام أو ويا از كودكانى كه مورد ترحم أو بودند كه فرياد آنان دل أو را به درد مىآورد ، گوشهايش كر شده بود ، سختيهاى مرگ دشوارتر از آن است كه به وصف در آيد ويا با خردهاى مردم دنيا قابل درك باشد ودرست در آيد . »
[ شرح ]
( 51985 - 51970 ) در اين فصل از سخنان أمير المؤمنين عليه السلام چند فايده است :
1 - فايدهء أول « 3 » آن كه « لام در يا له » حرف جرّ ، براي تعجب است ، چنان كه گاهى گفته مىشود : « يا للدّواهى » ، چه مصيبتهايى ، جار ومجرور ، منادا ودر محلّ نصب مىباشد ( اين معنى در صورتي است كه عبارت خطبه « يا له مراما » باشد ) ويا مراما نيز روايت شده است . كلمات مراما ، زورا وخطرا ، تميز
و
هامش
( 3 ) شارح از چند فايده كه در أول متذكّر شده فقط يك فايده را به روشنى يادآور شده وتا آخر شرح اين خطبه مطلب ديگرى به عنوان فايده ياد نكرده است . ( مترجم )