غُصَصِهِ - فَتَحَيَّرَتْ نَوَافِذُ فِطْنَتِهِ وَيَبِسَتْ رُطُوبَةُ لِسَانِهِ - فَكَمْ مِنْ مُهِمٍّ مِنْ جَوَابِهِ عَرَفَهُ فَعَيَّ عَنْ رَدِّهِ - وَدُعَاءٍ مُؤْلِمٍ بِقَلْبِهِ سَمِعَهُ فَتَصَامَّ عَنْهُ - مِنْ كَبِيرٍ كَانَ يُعَظِّمُهُ أَوْ صَغِيرٍ كَانَ يَرْحَمُهُ - وَإِنَّ لِلْمَوْتِ لَغَمَرَاتٍ هِيَ أَفْظَعُ مِنْ أَنْ تُسْتَغْرَقَ بِصِفَةٍ - أَوْ تَعْتَدِلَ عَلَى عُقُولِ أَهْلِ الدُّنْيَا ( 52648 - 51970 )
[ لغات ]
( مرام ) : مقصود ومطلوب ( زور ) : زيارة كنندگان ( خطر ) : نزديك به هلاكت ونابودى ( فظيع ) : مشكلى كه سختى آن از حدّ واندازه گذشته باشد .
( استحلوا ) : با ياد پدران وپدر بزرگان وموقعيت گذشتگان خود را مىآراستند . ( اگر استخلوا ( با نقطه ) باشد ، يعنى : شهرها را خالى يافتند « 1 » ) .
( تناوش ) : فرود آمدن ( احجى ) : خردمندانهتر ( عشوه ) : با ناداني دست به كارى زدن ( ترتعون ) : متنعّمند ، مىچرند ( لفظوا ) : دور انداخته وترك كردهاند .
( فارط ) : كسى كه در رسيدن به آب وآبشخور ، از ديگران جلو افتاده است .
( حلبات الفخر ) : مردم ( جمعيّتهاى ) متكبّر ( سوق ) : جمع سوقه : به معناى رعيت ، مردم كوچه وبازار .
( برزخ ) : بين دنيا وآخرت ، از هنگام مرگ تا روز قيامت ( فجوات : جمع فجوه ) : قسمت پهناور وسيعى از زمين ( ضمار ) : غايبى كه اميد بازگشت آن نمىرود .
( يحفلون ) : اعتنا مىكنند ( رواجف ) : زمين لرزهها ( يأذنون ) : مىشنوند .
( ارتجال الصّفة ) : پيدايش خصوصيات ( سبات ) : خواب ، ودر أصل به معناى راحت وآسايش ( أفظع ) : سختتر ( مباءه ) : محل بازگشت انسان ( عىّ عن الكلام ) : از سخن گفتن ناتوان شد .
( كلوح ) : با درهم كشيدن صورت دندانهايش به زشتى پيداست .
( اهدام ) : جمع هدم ، لباس كهنه ( تكاء دنا ) : بر ما سخت گذشت ( تهكّعت ) : مندرس شد ، كهنه شد
هامش
( 1 ) نوشتهء متن خطبه مانند أغلب نسخهها « استخلوا » با نقطه است ولى چنان كه از شرح بر مىآيد شارح « استحلوا » بىنقطه را أصل وبا نقطه را فرع گرفته وبه عنوان قيل آورده است . ( مترجم )