گاهى خداوند هر دو را براي افرادى فرآهم مىكند . از خداوند آن چنان بترسيد وبرحذر باشيد كه شما را نسبت به آن ، از خود برحذر داشته است . ترسى كه از روى حقيقت باشد ، نه از روى عذر وبهانه ، عمل را بدون ريا وبدون قصد شهرت انجام دهيد ، زيرا كسى كه كار را براي غير خدا انجام دهد ، خداوند پاداش عملش را به همان غير واگذار مىكند . از خداوند رتبههاى شهيدان وزندگى سعادتمندان وهمنشينى پيامبران را مسألت مىنمايم .
اى مردم هيچ كس اگر چه مالدار باشد از خويشان وقبيلهء خود ، از دفاع آنان ، با دست وزبانشان بىنياز نيست . عشيره انسان ، در حفظ ورعايت حقوق شخص ، برترين اشخاصاند كه ، در پريشانى أو را كمك مىكنند وبهتر مىتوانند پراكندگى وگرفتارى أو را مرتفع سازند ودر هنگام پيشآمدهاى سخت وناگوار از ديگران مهربانترند . موقعى كه خداوند ، زبان راستين ( نام نيكو ) براي انسان در ميان مردم قرار مىدهد ، از مالي كه ديگرى به ارث مىگذارد بهتر است »
[ شرح ] ( 5258 - 5238 )
امام ( ع ) جملات آغاز خطبه را به اين دليل آوردهاند ، تا مقصود خود را از ايراد اين خطبه روشن كنند . خلاصهء كلام حضرت به اين حقيقت اشاره دارد كه آنچه از زيادى ونقصان ودگرگونيها پديد آيد وبه مصلحت مردم باشد ، چه در أمور دنيا ويا آخرت . از زيادى وفراوانى مال ومنال ، دانش وعلم ، جاه ومقام ، تندرستى وسلامت ، تشكيل خانواده و . . . به تقدير خداوند است ، كه به قلم قضاى پروردگار بر لوح محفوظ نگاشته شده است . لوحى كه گنجينه ، همه چيز است .
منظور از كلمهء ( امر ) در بيان حضرت ، فرمان مقدّر الهى بر وجود جهان ممكنات است ، كه از آن در كلام خداوند تعالى :
إِنَّما قَوْلُنا لِشَيْءٍ إِذا أَرَدْناهُ
« 2 » به « كن » تعبير شده است .
غرض حضرت از نزول امر ، رسيدن نصيب وبهره هر كس به اندازهء مقدّر
هامش
( 2 ) سوره نحل ( 16 ) آية ( 40 ) : ما با امر نافذ خود هرچه را اراده كنيم . . . .