شير دوشش را گاز مىگيرد تشبيه مىكند وجهت تشبيه را اوصافى همچون چموشى ، گاز گرفتن ، با دست وپا لگد زدن ، شير ندادن و . . . قرار مىدهد . همهء اين أوصاف وحالات اشارهاى بر حركات مؤذيانه وپست بنى اميّه دارد ، وكناية است از آزار دادن ، كشتن ونپرداختن حقوق بيت المال مردم مسلمان ( اينها همهء نشانهء ظلم وبي عدالتى ودر يك كلمه فتنه است ) سپس امام در مورد حركات شر آميز بنى اميّه وگرفتارى مردم به دست آنها به ذكر دو مطلب پرداخته است :
1 - بنى أمية از آزار واذيّت وقتل وغارت مردم خوددارى نمىكردند مگر نسبت به دو دسته :
الف : كساني كه براي آنها سودى داشتند ، پيرو راهشان بودند وبا وجودي كه : منكرات آنها را مشاهده مىكردند بر آنها اعتراض نمىكردند .
ب : كساني كه ضررى به آنها نداشتند وكارهاى زشت آنها را تقبيح نمىكردند وبنى أمية هم از آنها ترسى بدل راه نمىدادند نظير عوام الناس وبازاريان .
2 - بيان حال جان نثارانى است كه أطاعت وياريشان از بنى اميّه مانند فرمانبردارى برده از آقايش ويا پيروان بي اختيار از مولايشان بود . يعنى بدان سان كه برده ناگزير از اربابش ويا مزدور از دستور جيره دهنده تبعيّت مىكند واستقلال شخصي ندارد ، آنان نيز با همين ويژگى از بنى اميّه فرمان بردارى مىكردند ومطيع بي چون وچرا بودند . جز اينان باقي افراد ممكن نبود كه از بنى اميّه حمايت كنند . ( پس طبيعي بود كه مورد آزار واذيّت بنى اميّه واقع گردند ) محتمل است كه معناى كلام امام اين باشد كه نادانان وجيره بگيران تا حاكميت زور باشد از بنى اميّه حمايت مىكنند وبا نبود زور وبا توجّه بملاك يارى كردن آنها ، از پيروى بنى اميّه طفره مىروند . چنان كه امام ( ع ) در جاى ديگر مشابه
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 822
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٨٢٢