خوارى وذلّت از دست دادن عقل وآگاهى مهر خورده وتثبيت شده است . جملهء استعارهاى است ، بمانند سخن حق تعالى :
وَضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ وَالْمَسْكَنَةُ
« 4 » .
با اين توضيح كلمه « اسهاب » به معناى از دست دادن خرد است .
وجه مشابهت در استعاره فراگيرى وفروپوشى ، خوارى است ، چنان كه ساختمان وبارگاه برافراشته ، افراد داخل خود را مىپوشاند . ويا لازمهء خوارى وبيچارگى ، كمخردى است . چنان كه فلسفهء وجودي گل اين است كه ديوار را مىپوشاند :
احتمال ديگر در مفهوم كلمهء « اسهاب » پر حرفى بدون فايده است ، زيرا انسان به هنگام وحشت وترس بسيار ، سخنان نابجا بر زبان جارى مىكند ، ولى از گفتار زيادش نتيجهاى نمىگيرد وساير أمور مانند : پيروى نكردن از حق عدم پيروزى بر دشمن ، انصاف وعدالت نديدن از خصم ومشكلات فراوان ديگر ناشى از ترك جهاد در راه خدا با كفّار است در حالي كه امكان پيكار با دشمن را داشته است . به نحوى روشن است كه همهء اين أمور مورد تنفّر است وبراي افراد زيان دنيا وآخرت را به دنبال دارد .
در قرآن مجيد ، آيات فراوانى در ترغيب به جهاد وفضيلت آن نازل شده است از جمله :
لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ فَضَّلَ اللَّهُ الْمُجاهِدِينَ بِأَمْوالِهِمْ وَأَنْفُسِهِمْ عَلَى الْقاعِدِينَ دَرَجَةً
. . . لا يَسْتَوِي الْقاعِدُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ غَيْرُ أُولِي الضَّرَرِ وَالْمُجاهِدُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ « 5 » ؛ در جايى ديگر مىفرمايد :
وَجاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ
هامش
( 4 ) سوره بقره ( 2 ) آية ( 58 ) : خوارى وبيچارگى بر قوم يهود مسجّل ومسلم گرديد .
( 5 ) سورهء نساء ( 4 ) آية ( 95 ) : مؤمنانى كه بدون عذر از پيكار كنارهگيرى مىكنند با پيكارگرانى كه با مال وجان خويش در راه خدا جهاد مىكنند برابر نيستند . . . مجاهدان نسبت به افرادى كه از جهاد كنارهگيرى مىكنند پاداش بزرگى دارند درجات وآمرزش از جانب خداوند از آن مجاهدان است .