محتواى نهان هر چيز آگاه است .
چنان كه قبلا اشاره شد هر دانهاى در داخل پوستهاش داخل در « كم » يعنى غلاف قرار دارد وخداوند بر جايگاه تمام حبوبات ودانهها علم وآگاهى دارد .
7 - محطّ الأمشاج : يعنى خداوند بر جايگاه فرود آمدن نطفه از صلب پدر ومحلّ استقرار آن كه همان رحم ، يا ظرفى كه منى در آن واقع شده وآميزشى كه با اوُل ونطفهء زن پيدا مىكند آگاه است .
8 - خداوند بر آنچه گردبادها بر سطح زمين پراكنده مىسازند وپس از مدتي از دل زمين سر بر مىآورد آگاه است .
امام ( ع ) لفظ « ذيول » را براي آنچه زمين از بذر گياهان گرفته ومىروياند استعاره آورده است .
9 - لفظ « عوم » در عبارت حضرت ، براي نفوذ كردن ريشههاى گياه در أطراف زمين به دليل مشابهتشان با آب استعاره به كار رفته است . بنا به روايتي « نبات الأرض » بنات الأرض قرائت شده است مطابق اين روايت . منظور از دختران زمين حشراتى هستند كه در ريگزار به وجود مىآيند ودر داخل ريگها لأنه مىگيرند ومانند « حلكه » راه مىروند . حلكه حشرهء كوچكى است كه بلندى آن به يك وجب نمىرسد ، زرد رنگ است وپوست صافي دارد ، وعرب آن را بر حشرات شبيه مار اطلاق مىكند .
مطابق اين روايت معناى عبارت چنين خواهد بود : خداوند بر تمام حشرات ريز ودرشت كه در طبيعت بوجود آمده وزندگى مىكنند آگاه است .
10 - خداوند بر معنا ومفهوم آواز پرندگان واقف است . در اين سخن حضرت نيز لفظ « منطق » براي پرنده استعاره آمده است ، جهت تشبيه اين است كه معناى آواز پرندگان ، همچون نطق انسان كه مفيد معنايى مىباشد براي
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 800
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٨٠٠