نخواهى شد . ولى اگر نفس ، خود را مورد توبيخ وعقاب وسرزنشى قرار دهد ، آن ، نفس لوّامه است .
راه عتاب نفس اين است كه عيبها ، ناداني وحماقت را به نفس تذكّر دهى ، ومراحلى را كه مانند مرگ ، بهشت وجهنّم فرارو دارد به وى گوشزد كنى ، وآن چيزى را كه تمام اولياى خدا بر آن اتفاق نظر داشته ، وبخاطر تسليم در برابر آن ، سرور مردمان ، وپيشواى جهانيان شمرده شدهاند ، يعنى وجوب پيمودن راه خدا وترك معاصي را ، براي نفس ياد آورى كنى ، وآن را به نشانههاى حق تعالى وچگونگى أحوال بندگان شايسته خداوند متوجّه گردانى .
محاسبهء نفساني ، ومرابطه با آن ، تذكّر مدام دادن أمور فوق به نفس مىباشد ، ( تا از أطاعت خارج نگردد وبه معصيت آلوده نشود . ) آنچه تا كنون بر شمرديم محاسبهء دنيوي نفس بود ، امّا محاسبه اخروى نفس چون قبلا بدان اشاره كردهايم ، نيازى به تكرار آن نيست .
( 15486 - 15482 )
قوله عليه السلام : وتنفّسوا من قبل ضيق الخناق :
« عبارت خطبه قبل ضيق الخناق » است .
در عبارت فوق امام ( ع ) لفظ « نفس » را براي به دست آوردن آسايش وشادمانى در بهشت كه بوسيلهء كارهاى شايستهء دنيوي تحقّق مىپذيرد استعاره به كار برده است . « نفس راحت كشيدن » كناية از شادمان بودن است ، چنان كه آسايش دل از اندوه موجب آسايش نفس مىشود . يعنى آسايش در آخرت را قبل از فرا رسيدن مرگ تأمين كنيد . ولفظ « خناق » را كه ريسمان مخصوصى است براي مرگ استعاره بكار برده است . وجه شباهت گلو گرفتگى ، با مرگ اين است كه در هر دو صورت براي انسان امكان انجام عمل باقي نمىماند . معناى كلام حضرت اين است كه فرصت را پيش از آن كه وقت از دست برود وشما امكان انجام كارى را نداشته باشيد ، غنيمت بدانيد .