مىرسد وسياهى آن همه چيز را مىپوشاند . اين خزانه همان ساعتي است كه در آن معصيت خداوند تعالى را مرتكب شده است از ديدن اين منظره چنان ترس ووحشتي ، أو را فرا مىگيرد ، كه اگر اين بيم وحشت بر تمام بهشتيان تقسيم شود نعمتهاى بهشت را بر آنها ناگوار مىسازد . سپس در خزانهء ديگرى را بروى مىگشايند ، در آن چيزى كه موجب خوشنودى ويا بد حالي وى گردد ، وجود ندارد . اين همان ساعتي است كه خوابيده ويا در بي خبري وغفلت از مباحات دنيا بسر برده است . به لحاظ خالى بودن اين ساعت از اعمال خير اندوهناك مىشود ، وخود را در غبن بزرگى مىبيند ، كه مىتوانست سود فراوانى را در آن ساعت به دست آورد ، ولى بسادگى از دست داده است . خداوند متعال بدين حقيقت اشاره كرده ومىفرمايد : « 8 »
يَوْمَ يَجْمَعُكُمْ لِيَوْمِ الْجَمْعِ ذلِكَ يَوْمُ التَّغابُنِ
« 9 » .
بعضي از عرفا گفتهاند : بر فرض كه گناه بدكار بخشيده شود ، آيا ثواب وپاداش نيكوكاران را از دست نداده است ؟ . اين سخن اشاره به غبن وحسرتي است كه در آن روز براي انسان حاصل مىشود سپس انسان وصيّت خود را براي اعضاى هفتگانهء بدن كه عبارتند از : چشم ، گوش ، زبان ، شكم ، فرج ، دست وپا از سر گرفته ، آنها را تسليم ودر اختيار نفس قرار مىدهد ، زيرا اعضاى بدن تحت امر نفساند ودر تجارت براي نفس خدمت مىكنند وكار تجارت نفس بوسيلهء آنها كامل مىشود ، ودوزخ نيز هفت در دارد كه هر درى از دوزخ به يكى از اين اعضا هفتگانه تقسيم شده است وهر كه خداوند را با يكى از اين اعضا معصيت كند از در مخصوص همان عضو وارد جهنّم مىشود . آن گاه براي هر عضوى آنچه شايسته است انجام دهد ويا ترك كند توصيه مىكند وهر كدام را در شناخت مفصل وظيفهاش به أوامر ونواهى شرعي ارجاع مىدهد . پس از آن با نفس خود
هامش
( 8 ) سوره تغابن ( 64 ) آية ( 9 ) : روزى كه شما را در يوم جمع گرد آوريم ، آن روز غبن بردن است .
( 9 ) از نامهاى روز قيامت است .