نشانههاى هدايت كناية از پيشوايان دين وكتابهاى آسمانى است ، كه مردم بوسيلة آنها راه خدا را مىپيمايند . ومنظور از كهنگى آنها مردن واز بين رفتنشان مىباشد . چنان كه قبلا توضيح داده شد . اين كلام امام ( ع ) نيز استعاره است .
10 - پرچمهاى پستى ورزالت در ميان مردم آشكار شد ، مقصود از پرچمهاى ضلالت پيشوايان گمراهى هستند كه مردم را به آتش جهنم فرا مىخوانند .
11 - دنيا با اخم وعصبانيت به اهلش روى آورده ، وبا ترشرويى دنياخواهان را مىنگريست : اين عبارت امام ( ع ) كناية از اين است كه دنيا با اهلش صفا نبود .
چون زندگى با صفا وپاك وپاكيزه دنيوي ، به نظام عادلانهاى بستگى دارد ، كه خوب را از بد جدا وحق را به حقدار برساند ، واين نظام عدل به هنگام فترت ونبود پيامبر در ميان عرب وجود نداشت .
چهرهء عبوس وگرفتهء دنيا استعاره بالكناية از زندگى نامطلوب اعراب در دوران جاهليت است وجه شباهت ميان چهرهء عبوس ، وزندگى نامطلوب اين است ، كه در هر دو مورد ، خواست انسان تأمين نشده ومطلوب حاصل نگشته است .
12 - نتيجهء حاصل در اين روزگار فتنه بود . يعنى نهايت تلاش وكوشش اعراب در أيام فترت ، به لحاظ جهلي كه داشتند فتنه وآشوب وگمراهى از راه خدا ، وسرگشتگى در وادى تاريك باطل بود . چون مقصود نهايى هر چيزى هدفى است كه دنبال مىشود ، آشوب طلبيهاى دوران جاهليت اعراب ، به ميوهء درخت تشبيه شده است ، كه مقصود نهايى درخت بحساب مىآيد . وبه همين دليل لفظ « ثمرة » را براي فتنه استعاره به كار برده است .
13 - خوردنيهاى دوران فترت اعراب مردار بود . محتمل است كه لفظ « جيفة » در اين عبارت امام ( ع ) استعاره از طعام دنيا ولذتهاى آن باشد . وجه شباهت طعام دنيا به جيفه ومردار اين است كه مردار عبارت از جثه مردهء حيواني است كه گنديده شده ، وبويش تغيير كند تا آن حد كه خوردن آن روا نباشد وطبع
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 657
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٦٥٧