خاصّى را مانند راهيابى در سفر صحرا ، ودريا را استثنا مىداند ، زيرا ياد گرفتن نجوم وشناخت ستارگان در آن موارد مفيد وسودمند است . توضيح كلام اين كه :
آنچه منجّمان وخبر دهندگان ، ادّعاى آگاهى از آن را دارند حوادث آينده است .
كه در باره آن حكم قطعي صادر مىكنند ، وبطور قطع ومبتنى بر أصولي به بيان آن مبادرت مىورزند . با شرحي كه قبلا داديم روشن شد كه اين احكام ، مورد وثوق واعتماد نبوده ، ونبايد بر آن تكيه داشت . امّا منافاة ندارد كه به طور تقريبي زمان را به سال وماه هفته وروز تقسيم كنيم وحركت فلك خورشيد وماه را بر اين تقسيم علامت ونشانه بگيريم وحساب بعضي از أمور را بر گردش آنها مترتب كنيم أمور ديني خود ، همچون نماز ، روزه ، حج و . . . با آنها بسنجيم ويا حركت آنها را در أمور دنيايى همچون معاملات ، پرداخت ديون ، فصلهاى چهارگانهء سال ، وتهيّه أمور لازم در هر فصل را براي زندگى ومعاش ، معيار قرار دهيم . كشاورزى ، مسافرت ، تهيّه پوشاك زمستانى يا تابستانى را مطابق زمان مناسب انجام داده ويا فرآهم كنيم مضافا بر اين حركت وأوضاع خاص ستارگان بطور تقريبي ، مقصد وسمت حركت خود را ، در صحرا ودريا شناسيم .
دانستن اين مقدار از علم نجوم نه تنها حرام نيست ، بلكه آموختن آن مستحب است ، چون داراى مفاسدى كه پيش از اين برشمرديم نيست ، وفوايدى را نيز در بردارد . ولذا خداوند آفرينش ستارگان را بر خلق منّت گذاشته مىفرمايد :
وَهُوَ الَّذِي جَعَلَ لَكُمُ النُّجُومَ لِتَهْتَدُوا بِها فِي ظُلُماتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ
« 4 » . ودر جاى ديگر فرموده است :
لِتَعْلَمُوا عَدَدَ السِّنِينَ وَالْحِسابَ *
« 5 » .
( 12303 - 12283 )
قوله عليه السلام : فإنّها إلى آخره
در اين فراز از كلام خود علّت ديگرى را براي برحذر داشتن از آموزش
هامش
( 4 ) سوره انعام ( 6 ) آية ( 97 ) : اوست كه براي هدايت شما از تاريكيهاى صحرا ، ودريا ستارگان را قرار داد .
( 5 ) سوره يونس ( 10 ) آية ( 5 ) : تا شمارش سألها وحساب خود را بدانيد .