[ شرح ]
( 11864 - 11857 )
قوله عليه السلام : لقد علمتم أنّى احقّ بها
اشاره به آگاهى مردم از استحقاق آن حضرت ، براي خلافت ، به دليل جامع فضيلت بودن علم دانش خويش است .
امام ( ع ) هم در كمالات معنوي ونفساني وهم در شجاعت وپيكار در راه خدا از تمام صحابهء پيامبر برتر بود .
ضمير در جمله « أحق بها » يا به خلافت ويا به فضايل ياد شدهء قبل ، ويا به شهرت آن بزرگوار ، باز مىگردد ، امّا چون سخن امام ( ع ) در زمينه بيعت مردم با عثمان ايراد شده است بهتر آنست كه به خلافت برگردد . بعلاوة قرينه ديگرى نيز براي ارجاع ضمير « أحقّ بها » به خلافت وجود دارد وآن جملهء خطبهء شقشقيه است كه فرمود : لقد تقمّصها در اين عبارت يقينا ضمير به خلافت باز مىگردد ومىتواند قرينهاى باشد كه ضمير در اين مورد هم به خلافت برگردد .
( 11872 - 11866 )
قوله عليه السلام : واللّه لاسلمنّ ما سلمت أمور المسلمين ،
يعنى به خدا سوگند من رقابت در امر خلافت را به دليل سالم ماندن مسلمين از فتنه وآشوب ترك كردم .
اين عبارت بروشنى دلالت دارد كه غرض امام ( ع ) از به دست گرفتن خلافت اصلاح حال مسلمين بوده است وچون رقابت موجب فتنه وگرفتارى مسلمين مىشده ، آن را ترك كرده است به بيان ديگر خلافت را براي رفاه حال خود نمىخواسته است . چون در زمان خلفاى پيشين به نسبتي رفاه حال مسلمين رعايت مىشد . وبا درگيرى بر سر خلافت همين مقدار از رفاه ميسور نبود نزاع بر سر خلافت را رها كرد هر چند كه اگر خلافت به آن حضرت واگذار مىشد رفاه كامل حال مسلمين حاصل مىگرديد .
به همين جهت ، قسم ياد مىكند كه امر خلافت را بدون منازعه به ديگران واگذاشت چه اگر جنجال بر سر خلافت بالا مىگرفت ، فتنه برپا مىشد ، ووحدت مسلمين بر هم مىخورد ، واين خواست شارع مقدس اسلام نبود ، آرى نزاع ، مبارزه