به سقط جنين كه خلاف انتظار است تشبيه كرده است . خوددارى از جنگ ، با روشن شدن علايم پيروزى ، امرى بر خلاف عادت وعرف عقلاست ، چنان كه پس از نه ماه انتظار تولّد ، سقط جنين بر خلاف عادت وعرف زنان است .
د : عدم أطاعت از رهبر ونافرمانى وبدين سبب دچار ذلّت وخوارى شدن وبه رنج ، تفرقه وسركوب گرفتار آمدن آنان را به زنى كه سرپرستش را از دست بدهد ودچار غربت وتنهايى شود تشبيه كرده است ؛ زيرا جمعيّت بىپيشوا گرفتار ضعف وزبونى مىشود ، چنان كه زن بىقيّم وسرپرست گرفتار همه نوع رنج وزحمت مىشود .
ه : تسلّط دشمن بر كوفيان وربودن مال ومنالشان را به دليل كوتاهى در امر مقاومت ودفاع از حق ، به زنى كه فرزند وشوهرش قبل از أو مردهاند ، وميراث بر ، نزديكى ندارد تشبيه كرده است . بدين شرح كه ارث چنان زنى را ميراث بران دور مىبرند . وبا عدم مقاومت صحيح كوفيان ، حيثيّت ، مال ومنالشان به دست دشمنان خواهد افتاد .
امام ( ع ) ياران بيوفايش را در ويژگيهاى ياد شده ، به چنان زنى تشبيه كرده وتوبيخ آن را با اين صفات به كمال رسانده است ؛ وسپس آنان را به ناراحتيى كه از دست آنها مىكشد آگاه مىسازد ، بدين شرح كه براي رسيدن به مقام يا جاه وجلالي به سوى كوفيان نيامده است ، بلكه ضرورت اجتماعي وپيشامدهاى ناگوار أو را به عراق كشانده است . حقيقت نيز همين بود كه آن بزرگوار شهر مدينه كه محلّ هجرت ومنزلگاه رسول وخوابگاه ابديش بود ، جز بضرورت پيكار با مردم بصره رها نكرد . ودر اين رابطه به همراهى مردم كوفه نيازمند بود . چه سپاهيان حجاز در برابر شورشيان بصره اندك بودند ؛ آشوبطلبى مردم شام « قاسطين » به فتنه وآشوب بصره پيوسته شد ، وحضرت را ناگزير بماندن در كوفه كرد .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 417
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٤١٧