اى مردم عراق به خدا سوگند به سوى شما از روى اختيار نيامدم ، بلكه به اجبار وبراي فرونشاندن فتنهء جنگ جمل بدين سامان آمدم ( وسپس براي مقابله وفيصله دادن جنگ صفين ماندن من در كوفه طولانى شد ) به من خبر رسيده است كه در رابطه با اخبار غيبى شما گفتهايد : على دروغ مىگويد . خدا شما را بكشد من به چه هدف وبر چه كسى دروغ مىبندم ؟ آيا بر خدا دروغ مىبندم ؟ من اولين ايمان آورنده به أو هستم . آيا به پيامبرش دروغ مىبندم ؟ من كه اولين تصديق كنندهء أو هستم نه هيچ كدام از اين أمور نيست ، اخبارى كه من از حقايق آينده به شما مىدهم ، از رسول خدا دريافتهام . آن زمان كه شما نبوديد ، ويا اهليّت فراگيرى آنها را نداشتيد . پشيمان بنشينيد اگر براي فراگيرى علوم ظرفيّت مىداشتيد هرآيند بدون بها پيمانهء ادراكتان را از دانش لبريز مىكردم ، ولى خبر اين بدسكاليها بزودى در قيامت به شما داده خواهد شد . »
[ شرح ]
( 11503 - 11449 ) اين خطبه پس از جنگ صفّين وبدو منظور از حضرت صدور يافته است :
1 - توبيخ كوفيان بدليل ترك جنگ وتن دادن به ذلّت حكميّت با وجودي كه پيروزى ، نزديك بود . امام ( ع ) با تشبيه كردن آنها به زن آبستن ، اين مقصود را به بهترين وجهي بيان داشتهاند . وبا ذكر پنج ويژگى توبيخ وسرزنش آنها را كامل كردهاند .
الف : آمادگى ابتدايى كوفيان را براي جنگ با دشمن ، به استعداد وآمادگى آن زن براي زاد وولد كردن تشبيه كردهاند جهت تشبيه در هر دو مورد آمادگى است .
ب : نزديك بودن پيروزى را ، به نزديكى وضع حمل ، وبه پايان رساندن مشقت باردارى مانند كرده است .
ج : خوددارى اصحابش را از جنگ با دشمن ، با توجّه به نزديكى پيروزى ،