خستگى در بارهء حيوانات قابل تصوّر است كه كارهايشان را به وسيلهء اعضا وجوارح انجام مىدهند . چون خداوند تبارك وتعالى جسم نيست وكارهاى خود را با وسايل وابزار جسماني انجام نمىدهد ، از جهت خلق وآفرينش خسته نمىشود .
امام ( ع ) به منظور مبالغه در عدم خستگى خداوند از ايجاد وخلق از جملهء « ما ابتدأ » استفاده كرده است ، زيرا آغاز كار داراى سختى فراوانى است . تمام كردن كارى كه تازه شروع مىشود ، تدبير وانديشهاى كه براي بهبود آن لازم است ايجاب مىكند كه تمام جزئيات ذات وصفات آن شيء دائما از ريز ودرشت ، زير نظر گرفته شود ، ومطابق حكمت وتوجّه خاص باشد .
كلام امام ( ع ) در عدم خستگى حق تعالى از خلقت وآفرينش ، شبيه آيهء شريفهء قرآن بيان اين حقيقت است :
أَ وَلَمْ يَرَوْا أَنَّ اللَّهَ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَالْأَرْضَ وَلَمْ يَعْيَ بِخَلْقِهِنَّ
« 4 » .
( 10988 - 10982 )
قوله عليه السلام : ولا وقف به عجز عمّا خلق ،
« از آنچه آفريد ناتوانى به أو دست نداد . » اين سخن امام ( ع ) به كمال قدرت وتوانايى حق تعالى اشاره دارد .
چنان كه پيش از اين توضيح داده شد محال است كه ذات مقدسش دچار عجز شود .
( 10997 - 10989 )
قوله عليه السلام : ولا ولجت عليه شبهة فيما قضى وقدّر ؛
« در باره آنچه كه حكم كرد ومقدّر فرمود اشتباهى برايش رخ نداد . » اين كلام امام ( ع ) به كمال دانش خداوند اشاره كرده وهر نوع اشتباهى را از فعل خداوند ، دور مىداند .
توضيح مطلب اين است كه « 5 » : اشتباه براي عقل در أمور عقلانى صرف كه غامض
هامش
( 4 ) سورهء احقاف ( 46 ) آية ( 32 ) : آيا توجه ندارند كه خداوند آن كسى است كه آسمانها وزمين را آفريد ودر آفرينش آنها دچار خستگى وزحمت نگرديد .
( 5 ) وهم يا قوه واهمه نزد قدماء ادراك معناى جزئي متعلّق به امر محسوس مىباشد . ومرتبه آن در تجربه بالاتر از حسّ وخيال است ، فرهنگ فلسفي ص 670 ترجمه درّهبيدى .