از طرف عبد اللّه زبير مهلّب بن صفرة ، براي پيكار با آنها گسيل شد . مهلّب وفرزندانش نه سال تمام با خوارج جنگ كردند تا سرانجام ، به هنگام امارت حجاج بن يوسف ثقفى ، جنگ پايان يافته خوارج متلاشى شدند ، فرماندهء كل ، نافع بن ازرق ، پيش از آن كه ، مهلّب كاملا بر أوضاع مسلّط شود وفات يافت ، خوارج پس از وى با قطري بن فجاة مازنى بيعت كرده أو را أمير المؤمنين ناميدند .
2 - فرقهء دوّم ، فرقهء نجدات ، كه رهبرشان نجدة بن عامر حنفي بود . دو فرماندهء ديگر نيز به همراه نجدة بودند كه به يكى عطيّه وبه ديگرى أبو فديك مىگفتند . أبو فديك به علّت شبههاى كه پيش آمد از نجدة جدا شد وسپس أو را كشت . پيروان نجدة به دو دستهء بزرگ به رهبرى عطيه وأبو فديك تقسيم شدند . در زمان حكومت عبد الملك مروان ، هر دو نفر بقتل رسيدند .
3 - فرقهء بيهسيّة ، پيروان ، أبى بيهس الهيصيم بن جابر . أبى بيهس ساكن حجاز بود ، وعثمان بن حيّان مزنى در مدينه پس از آن كه دست وپايش را قطع كرد أو را به قتل رساند . اين قتل در زمان خليفه أموي وليد بن عبد الملك وبه اشاره أو صورت گرفت .
4 - فرقهء عجاردة ، پيروان عبد الكريم بن عجرد . اين فرقه ، به دستههاى كوچك فراوانى تقسيم مىشدند وهر يك براي خود رئيسى داشتند .
5 - فرقهء أباضيّه ، پيروان عبد اللّه بن أباض مىباشند ، ودر روزگار رياست مروان بن محمّد ، عبد اللّه بن محمد بن عطيّه به دستور مروان بر عليه عبد اللّه بن أباض قيام كرده ، پس از جنگى كه صورت گرفت وى را به قتل رساند .
6 - فرقهء ثعالبه : پيروان ثعلبة بن عامر . اين گروه نيز بدستههاى مختلف فراوانى تقسيم شدند كه براي هر دسته فرمانده مشهوري بود . نام رؤساى اين فرق وچگونگى أموال آنها واين كه چه كساني آنها را كشتند در كتابهاى تاريخ به تفصيل نگاشته شده است .
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 333
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٣٣٣