[ شرح ] ( 10409 - 10345 )
سيد رضى ( ره ) در بارهء اين عبارت حضرت ، « ولا بقي منكم آبر ، » سه قول نقل كرده :
1 - « آبر » كه به معناى اصلاح كننده است واز قول عرب كه مىگويند :
« يأبر النخل » يعنى درخت خرما را هرس كرده گرفته شده است . در اين عبارت معنايش چنين خواهد شد : هيچ اصلاح كنندهء درختى از شما باقي نماند .
2 - به روايت ديگر « آثر » آثر كسى است كه حديث را روايت كند به نظر سيّد رضى ( ره ) درستترين معنا در اين عبارت همين معناست . گويا امام ( ع ) منظورشان اين است كه از خوارج خبر دهندهاى باقي نماند وقطع نسل گردند ، كسى كه بتواند خبري را نقل كند از آنان در روزگار باقي نماند .
3 - روايت ديگر « آبز » بازاى نقطهدار كه به معناى قيام كننده است ، يعنى جنبندهاى از شما بر جاى نماند . عرب به هلاك شونده هم « آبز » مىگويد .
( 10291 - 10274 ) مىگويم ( شارح ) در علّت ايراد اين كلام چنين روايت شده است : هنگامى كه در صفّين قرار داد ترك مخاصمه منعقد وحلّ وفصل نزاع به عهدهء حكمين ميان علي ( ع ) ومعاوية واگذار شد ، خوارج كنارهگيرى كرده ، از هر سو فرياد برآوردند كه حكمي جز حكم خدا نيست . أي على حكم از آن خداست نه از آن تو .
خدا چنين مقرر كرده بود كه معاوية ويارانش تحت فرمان تو قرار داشته باشند .
وقتي كه ما به حكميّت راضى شديم دچار لغزش شده ، اشتباه كرديم . انحراف واشتباه ما برايمان روشن شده ، به خدا برگشتيم وتوبه كرديم ، تو نيز اى على همچون ما به سوى خدا برگرد وتوبه كن . بعضي از خوارج بىادبى را به حدّ كمال رسانده گفتند : تو اشتباه كردى ، ابتدأ به كفر خود گواهى بده وسپس توبه كن تا از تو أطاعت كنيم .
( 10321 - 10292 ) حضرت در زمينهء اين هتّاكىها با اين سخن به آنان پاسخ فرمودند .
حضرت در آغاز سخن ، آنها را به گرفتار شدن به بادهاى تند وشديد نفرين