فرمان آن بزرگوار سر برتافتهاند . أطاعت نكردن آنها خطا وتقصيرشان را ثابت مىكند . آن گاه حضرت مىفرمايند نتيجهء اين سنگينى وقيام نكردن به جهاد ، كيفرى سخت خواهد بود . با اين عبارت نتيجة بد كار آنها را توضيح داده خطاكارى يارانش را ثابت مىكند ، وسپس مىفرمايد به وسيله شما دشمن گوشمالى نمىخورد وانسان به مقصد عالي مطلوب نمىرسد . اين سخن امام ( ع ) خطاب توبيخآميزى است ، كه عرب را بر اجتماع براي يارى تهييج مىكند .
أصولا چنين سخنانى طبيعت همگان را بر مىانگيزد . ( 8570 - 8548 ) پس از بيان اين مطالب حضرت سرزنش را نسبت به ياران خود شدّت مىبخشد ومىفرمايد : من شما را دعوت به جهاد كردم ، شما مثل شترى كه نافش درد بگيرد واز شدّت درد صدا در گلويش بپيچد شانه از زير بار وظيفة خالى كرديد .
لفظ جرجرة را كناية از بهانهگيرى زياد وناراحتى فراوان از سختى دعوت به جهاد آوردهاند وبه اين دليل كه شتر نر به هنگام درد شكم از ديگر شتران بيشتر فرياد بر مىآورد ، ناراحتى ودلتنگى اصحابش را بدان تشبيه فرموده است . حالت آنان در شانه از زير بار جهاد خالى كردن را تشبيه به شترى كرده است كه كوهانش بر اثر بار گران زخم شده باشد . چنان كه شتر به آسانى حاضر نيست بار بر پشتش بگذارند . هنگامى كه حضرت آنها را براي يارى برادرانشان مالك واصحابش فرا خواند ، به بهانههاى واهى سهلانگارى كردند وآماده پيكار نشدند وآن تعداد اندكى هم كه آماده شدند سخت مضطرب ونگران بودند ، بمانند اشخاصى كه بزور به سوى مرگ رانده شوند وبا نگرانى مرگ را نظارهگر باشند . حضرت در اين عبارت حالت آنان را كه اعلام آمادگى كرده بودند ، به دليل دلهره وهراس آنها به حالت افرادى كه احتضار ومرگ به آنها دست دهد وآنها ترسان ولرزان تماشاگر مرگ باشند ، تشبيه كرده است .
جملات امام ( ع ) وتشبيهات ، همگى براي توبيخ وسرزنش مردم كوفه
شرح نهج البلاغة ( فارسي ) — صفحة 216
مساهمون: ابن ميثم البحراني
ص٢١٦