تفرقه وجدايى اين عبارت را به كار بردهاند : « انفراج المرأة عن قبلها » ؛ يعنى بمانند جدا شدن زن به هنگام وضع حمل از بچهاش كه هرگز پس از آن اتّصالى صورت نمىگيرد . اين اصطلاح را به هر معنا كه بگيريم غرض حضرت از اين عبارت نهايت جدايى وتفرقهء كوفيان است ، با اين كه بشدت به وحدت كلمه ويگانگى نيازمند بودهاند .
منظور از عبارت : استحرار الموت ؛ يكى از دو معناست . احتمال أول آن كه به طور مجاز شدّت جنگ را به گرماى آتش تشبيه كرده وچنين فرموده باشند .
در اين صورت « استحرار » از ريشهء حرارت به معنى گرما گرفته شده است . احتمال دوّم آن كه كناية از حضور مرگ وخلاصي يافتن باشد ، بدين معنى « استحرار » از حرّيّت گرفته شده باشد . با هر دو احتمال جمله معناى شرطية مىدهد ، بدين مضمون : گمان من در بارهء شما اين است كه اگر پيكار سختى در گيرد . . . ولفظ « ان » در عبارت حضرت : ان لو حمس الوغى براي تأكيد است وچنين معنا مىدهد : « محقّقا شما مردم كوفه از أطراف من پراكنده خواهيد شد ! » اسم « ان » در عبارت حضرت نيامده ، وبه صورت ضمير قصّه در نظر گرفته شده است مفهوم سخن چنين خواهد بود : داستان از اين قرار است ، كه اگر جنگ سختى پيش آيد ، شما فرار خواهيد كرد تمام جمله يعنى « ان » با اسم وخبرش به جاى مفعول دوّم فعل « ظنّ » به حساب مىآيد .
مقصود حضرت از اين كلام سرزنش وتوبيخ ياران خود مىباشد ، كه از كوتاهى وسهلانگارى آنها در امر جهاد حاصل شده ، واز اين فراتر ، بىهمّتى آنان در امر كارزار ، تا بدان حد رسيده بود ، كه براي حضرت چنين گمانى را به وجود آورده بود .
( 8012 - 7984 )
قوله عليه السلام : واللّه انّ امرا إلى قوله ان شئت
كلام حضرت از : واللّه انّ امرا ، تا پايان جمله از ظريفترين گفتارهايى