( بوّأهم ) : آرامش بخشيد ، جايگزين ساخت مخلّة : منزلت ، مقام ومرتبه ( منجاة ) : محل رستگارى ( قناة ) : نيزه ، ستون پشت كه فقرات را نظم مىبخشد .
( صفاة ) : سنگ نرم وپهن ( ساقه ) : جمع سائق : راننده ، تعقيب كننده .
( تولّت بحذافيرها ) : همهشان پشت كردند ، همگى فرار كردند .
( بقر ) : شكافتن ، شقه كردن .
[ ترجمه ]
« خداوند محمّد ( ص ) را كه رحمت حق بر أو وآل أو باد هنگامى به رسالت برانگيخت كه در ميان عرب خوانندهء كتابي ومدّعى نبوّتى نبود ! پيامبر به وسيلهء قرآن كريم وروش نيكوى خود ، مردم را با خداوند آشنا كرد وآنها را به مرتبه ومقام انساني كه شايستهء آن بودند رساند . نظام اجتماعي وتشكيل دولت را برايشان مسلّم گردانيد وتزلزل واضطراب را از دلهاى آنان زدود . به خدا سوگند من در آن زمان از افرادى بودم كه لشكر خصم را راندند تا همهء آنان فرار كردند . من در برابر دشمنان اسلام اظهار ناتوانى وترس نكردم ، حركت من در مسير بصره براي كارزار با ناكثين داراى همان صلابت وويژگى جنگ با كفّار ومشركان است .
بي ترديد باطل را چنان بشكافم كه حق از درون آن پديدار شود ! من با قريش چه كنم ؟ بخدا سوگند وقتي كه كافر بودند با آنها جنگيدم واينك كه مسلمانند وگرفتار فتنه شدهاند باز هم بايد با آنها بجنگم ؟ من در گذشته همراه آنان بودم چنان كه امروز نيز همراه آنان هستم ! [ به تعيين پيامبر ( ص ) در گذشته ، من رهبر وخليفه اينان بودم ، چنان كه امروز هم حاكم وأمير اينان هستم ولى شورشيان ، طلحه وزبير بر اين امر حسد ورزيدند وجنگ به راه انداختند . ] »
[ شرح ]
( 7726 - 7711 ) حضرت براي ايراد مطلب مقدمهاى را كه بيان فضيلت وتوصيف حضرت رسول ( ص ) پيرامون بعثت وچگونگى ارشاد مردم به دين حق است بيان كرده تا