يارى چرا از عثمان حمايت كردند ؟ ! واگر سؤال كنندگان پيرو اغراض فاسدى نيستند چرا ملامت خود را متوجّه واگذار كنندگان كردهاند وتقاص خون عثمان را از آنان مىخواهند ؟ ! با اين كه يارى دهندگان عثمان بملامت سزاوارترند .
( 7145 - 7134 )
فرمايش آن حضرت : وأنا جامع لكم امره إلى قوله الأثرة
امام ( ع ) در اين عبارت مختصر به اجمال اشاره به اين واقعيت دارد كه عثمان وكشندگان وى ، هر كدام به گونهاى از فضيلت عدالت دور شده وبه افراط وتفريط دچار شدهاند . امّا عثمان به اين دليل از فضيلت دور شد كه خودرأيى نشان داد ودر أموري كه بايد مردم را شركت مىداد ، استبداد پيشه كرد وبدين سبب گرفتار افراط شد ، وافراط چون خلاف عدالت است ، نظام وخلافت را به فساد كشيد وسرانجام همهء اينها قتل عثمان بود .
امّا كشندگان عثمان نيز راه خطا رفتند ، بيش از حد بيتابى كردند ، از حد اعتدال خارج شدند ، گرفتار تفريط گرديدند ، با وجودي كه شايسته بود خويشتندار باشند ودر اصلاح امر بكوشند ، تا كار بدون قتل وخونريزى فيصله يابد ، ولى جزع وبيتابى آنها شدّت يافت ، به كار پست وزشتى دست زدند ومرتكب قتل شدند . بنا بر اين كار بد عثمان استبداد وخودكامگى ، وكار زشت كشندگان بيتابى وناشكيبايى بود .
بعضي از شارحان گفتهاند : مقصود حضرت اين است كه شما پس از قتل عثمان دچار بيتابى وجزع شديد بهتر اين بود كه قبل از كشته شدن براي أو بيتابى مىكرديد ، وأو را نمىكشتيد .
( 7153 - 7146 )
وللّه حكم واقع في المستأثر والجازع
آنچه از اين گفتار حضرت بر مىآيد اين است ، كه حكم واقعي خداوند در بارهء شخص مستبد وخودرأى حكمي مقدّر بوده است كه در بارهء كشته شدن عثمان به اجرا در آمده ، وبه قلم قضاى الهى در لوح محفوظ چنين ثبت