اينها واين كه در روايت آمده بود كه براي قتل عثمان ناراحت نشده است ، با خشمگين شدن امام ( ع ) به لحاظ وقوع منكري منافاة ندارد [ به نظر شارح بزرگوار ] اين جواب پيچيدگى خاصي دارد ولازم است دقت بيشترى در مورد جواب صورت گيرد « 2 » . به دليل همين ظرافت خاص ، نادانان موضوع را اشتباه فهميدهاند لذا در اين باره شاعرى از مردم شام چنين سروده است :
وما في علي لمستعتب * مقال سوى صحبه المحدثينا « 3 »
وايثاره اليوم أهل الذنوب * ورفع القصاص عن القاتلينا
إذا سئل عنه حد اشبهة * وعمّى الجواب عن السائلينا
وليس براض ولا ساخط * ولا في النهاة ولا الآمرينا
ولا هو سائه ولا [ هو ] سرّه * ولا بدّ من بعض ذا ان يكونا
شرح اعتراضها وجواب آنها در بارهء كشته شدن عثمان وآنچه كه در اين باره به امام ( ع ) نسبت داده شده است ، در نوشتار متكلمانى چون قاضى عبد الجبّار معتزلي وأبى الحسين بصرى وسيد مرتضى وجز اينها بطور گسترده نقل شده است . بنا بر اين ما سخن را در اين باره طولانى نمىكنيم ودر آينده به پارهاى از آنها اشاره خواهيم كرد .
( 7133 - 7109 )
فرمايش : غير انّ من نصر . . . خير منى ،
در جواب اشكالى آورده شده است .
هامش
( 2 ) چنان كه در متن اشاره شد محتمل است كه ناخوشنودى حضرت از نوع رفتار بعضي از رجّالهها در جريان كشته شدن خليفه باشد ، حضرت در سخن به هنگام اندرز عثمان مىفرمايد از آن بيم دارم كه رفتار تو سبب كشتنت گردد واين خليفهكشى به صورت سنت در آيد .
( 3 ) براي كسى كه مىخواهد على را سرزنش كند ، گفتارى جز آنچه محدثان گفتهاند وجود ندارد .
أو در روز كشته شدن عثمان گناهكاران را يارى مىكرد ، پس از انجام قتل مانع قصاص كشندگان شد .
هنگامى كه از وى در بارهء قتل عثمان سؤال شد ايجاد شبهه كرد ، به سؤال كننده يك جواب نامشخصى داد .
نه راضى بوده ونه خشمگين ، نه نهى كننده بوده ونه امر كننده .
قتل عثمان نه أو را بد حال كرد ونه خوشحال ، ولى به نظر ما يكى از حالات را داشته است .