نكرده يقين حاصل مىنمائيم كه مراد متكلم همان چيزى است كه از ظاهر لفظ استفاده مىشود و الّا اگر مراد متكلّم ظاهر كلام نباشد لازم مىشود كه با تعمّد ، نقض غرض نموده و نقض غرض نه تنها از متكلّم حكيم ، كه از هر متكلّم عاقل ، قبيح خواهد بود .
و القسم الثانى : ما يعمل لتشخيص . . . . .
ج ص 54 س 12 ق ص 34 س 7
بيان گرديد كه اصول و قواعد مورد عمل در رابطه با استنباط احكام شرعى از الفاظ آيات و روايات ، از دو جهت و از دو جنبه قابل بحث و بررسى مىباشد جهت اولى اين بود كه اصول و قواعد جهت تشخيص مراد و مقصود متكلم از لفظ ، به كار گرفته مىشوند . بحث و بررسى گسترده در اين زمينه سرانجام يافت و امّا جهت دوم . اين است كه جهت مشخص نمودن اصل ظهور و اينكه فلان لفظ در چه معناى ظهور دارد و موضوع له و معناى مجازى آنچه مىباشد ، به يك سلسله اصول و امارات نيازمنديم و بايد آنها را شناسائى نمائيم مثلا لفظ « صعيد » در آيه « فتيمّموا صعيدا طيبا » موضوع حكم ( وجوب تيمم ) واقع شده است و نمىدانيم كه موضوع له و معناى حقيقى صعيد « مطلق وجه الارض » است كه سنگ و چوب و خاك و ريگ و علف و غير ذلك را شامل مىشود و تيمّم به هريك از اشياء مزبور جائز مىباشد و يا اينكه معناى حقيقى آن « تراب خالص » است كه تيمم بايد با خاك خالص انجام شود و يا مثلا صيغه امر ( افعل ) حقيقت در وجوب است و يا مثلا جمله شرطيّه ظهور در مفهوم ( انتفاء مشروط عند انتفاء شرط ) دارد يا نه و يا مثلا وقوع امر بعد از توهّم حظر و منع ، ظهور در اباحه دارد يا نه ؟
و منظور از اباحه مطلقه همان ممنوع نبودن و برداشتن حظر و منع است ( اباحه مطلقه استحباب و كراهت و وجوب را شامل مىشود و امّا اباحه بمعنى الاخص در مقابل استحباب و كراهت و واجب ، خواهد بود . )
و انّ الشهرة فى المجاز المشهور
( دقت فرمائيد ) جهت فهميدن يك سطر عبارت بايد به اين توضيح توجه شود استعمال لفظ در غير موضوع له با كمك و يارى قرينه صارفه « مجاز » نام دارد