بعضى از امارات مفيد ظن ، اصول و قواعدى است كه در رابطه با استنباط احكام شرعى را از لحاظ قرآن مجيد و روايات و احاديث به كار مىروند بحث و تحقيق در زمينه اصول و امارات مزبور ، در دو مقام واقع مىشود و به سخن ديگر اصول و امارات مذكور از لحاظ كارائى به دو قسم تقسيم مىشود .
القسم الاوّل . . . . . . . ج ص 54 س 5 ق ص 34 س اوّل
قسم اوّل امارات و اصولى است كه جهت مشخّص نمودن مراد و مقصود متكلم را از لفظ به كار گرفته مىشود مثلا مولى فرموده است : جئنى بالاسد « حيوان مفترس و شير بيابانى برايم بياور » موضوع له لفظ اسد معلوم است كه همان حيوان مفترس است و لكن در مورد مراد مولى ، احتمال مىدهيم كه شايد مقصود و مراد مولى از اسد ، معناى مجازى آن ( رجل شجاع ) باشد و شايد قرينهاى در كار بوده و از نظر مخاطب مخفى مىباشد در اين فرض اصالة الحقيقة جارى مىشود و احتمال اراده معناى مجازى منتفى شده و مراد متكلّم مشخّص و محرز خواهد شد بنابراين اصالة الحقيقه يكى از اصول و اماراتى است كه جهت مشخص نمودن مراد متكلّم به كار مىرود . مثال اصالة العموم : مولى فرموده ( اكرم العلماء ) در اينكه العلماء ( جمع معرّف بالف و لام جنسى ) براى عموم و شمول وضع شده است و در عموم ظهور دارد ، شك و ترديدى نداريم و لكن احتمال مىدهيم كه مراد مولى خلاف ظاهر بوده و منظورش ( اكرام ) خصوص علماء عادل باشد و شايد مخصصى در كار بوده كه از نظر مخاطب مخفى مىباشد در اين فرض اصالة العموم جارى مىشود و احتمال اراده خلاف ظاهر منتفى خواهد شد بنابراين اصالة العموم يكى از اماراتى است كه جهت مشخص نمودن مراد متكلم به كار مىرود . و همچنين اصالة الاطلاق مثلا فرموده ( اعتق رقبة ) كه با جارى ساختن اصالة الاطلاق مشخص مىشود كه مراد متكلم عتق و آزادى مطلق رقبه چه مؤمن و چه كافر خواهد بود .
و مرجع الكل الى اصالة عدم القرينة . . . ج ص 54 س 6 ق ص 34 س 2 .
همه اصول مذكوره كه وجودى مىباشند به يك اصل عدمى بازگشت خواهد
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 83
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٨٣