فائدهاى را ببار نمىآورد و لذا با صرفنظر از اطاله سخن بتوضيح فرمايش شيخ اعظم مىپردازيم و آنچه كه از عبارت كتاب استفاده مىشود را به بررسى مىگيريم .
لانه ان اريد الاستدلال بها . . . . . . .
اگر مراد و مقصود مستدل اين باشد كه آيات ناهيه بر حرمت عمل بظنّ تحت عنوان تعبد و التزام و تدين به مؤداى ظن ، دلالت دارد مىگوييم در سابق بيان كرديم كه جناب عقل بالضّرورة و البداهة بر حرمت عمل به ظن تحت عنوان تعبد و تديّن و التزام به اينكه مؤداى ظن حكم اللّه مىباشد ، كه مصداق تشريع است ، دلالت دارد و كتاب و سنّت و اجماع كه بطور مسلّم حرمت مذكور را باثبات مىرساند .
و ان اريد دلالتها . . . ج ص 53 س 12 ق ص 33 س 17
و اگر مراد مستدل اين باشد كه عمل به ظن تحت عنوان دلبخواهى نه بعنوان تعبد و تدين . حرام است گفتيم كه اين فرض دو صورت دارد صورت اول اينكه عمل به ظن بعنوان دلبخواهى در فرضى است كه مكلف تمكن از علم دارد و عمل به ظن مخالف با واقع باشد در اين صورت همان ادلّه حكم واقعى كه عمل به ظن بر خلاف آن مىباشد ، در حرمت عمل به ظن كافى مىباشد ، صورت دوم ( و ان اريد حرمته اذا خالف الاصول . . . ) اين است كه عمل به ظن مخالف اصلى است كه دليل بر حجيّت آن اصل موجود است و درعينحال تمكن از تحصيل علم حاصل است . در اين صورت ادله حجيّت اصل ، در اثبات حرمت عمل به ظن كافى خواهد بود .
و ان اريد حرمة العمل المطابق للظن . . . ج ص 53 س 15 ق ص 33 س 20
و اگر مراد مستدل آن صورتى است كه عمل به ظن نه بعنوان تعبد و تدين انجام شود و همچنين عمل به ظن مخالفت با واقع ندارد و از تحصيل واقع تمكن دارد و همچنين عمل به ظن با مقتضاى اصل مخالفت ندارد و درعينحال از تحصيل واقع عاجز است در اين صورت آيات ناهيه و غير آيات ناهيه ، دلالت بر حرمت عمل به ظن ندارد و وجه و دليلى بر حرمت آن موجود نمىباشد علىاىحال
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 81
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٨١