حكم مىراند بنابراين تصور اجمال و تردد در موضوع حكم عقل ، محكوم به فساد و بطلان مىباشد و ضابطهاى كلى در مورد عقل اين است كه اگر موضوع حكم با جميع خصوصيّات آن محرز و ثابت باشد عقل قاطعانه بتحقق آن حكم مىنمايد و اگر موضوع حكم محرز نباشد عقل قاطعانه به عدم تحقق آن حكم ، فرمان صادر خواهد نمود چه آنكه از لازمه تردد در موضوع حكم ، تردد در خود حكم است و در مورد عقل كه حاكم است ، تردد از لحاظ حكم قابل تصوّر نخواهد بود .
و سيجىء الاشارة . . . ج ص 51 س 17 ق ص 32 س 12
عدّهء گمان برآن داشتهاند كه نتيجهء دليل انسداد مجمل است چه آنكه دليل انسداد فقط دلالت دارد كه ظن فى الجملة حجّت است و معلوم نيست كه كدام ظن حجّت است و كدام حجّت نيست و اين اجمال با عقلى بودن دليل انسداد ناسازگار است درحالىكه دليل انسداد يك دليل عقلى مىباشد . در آينده خواهيم گفت كه در نتيجهء دليل انسداد اجمالى وجود ندارد برفرض تمام بودن دليل انسداد نتيجه آن اين مىشود كه بطور قطع و يقين مطلق ظن حجّت است .
پاسخ دوّم از تصوير چهارم : اين است كه تصوير مزبور جهت اثبات حرمت عمل به ظن شباهت كاملى با اكل از قفا ( خوردن از پشت سر و لقمه را از پشت سر بدهن گذاشتن ) دارد تصوير چهارم مبتنى بر اين بود كه ما علم اجمالى به احكام شرعى داريم و امر دائر است بين تحصيل علم و يقين و بين تحصيل مطلق اعتقاد چه ظنى باشد و يا قطعى و در دوران امر بين تعيين و تخيير ، انتخاب تعيين كه تحصيل اعتقاد قطعى باشد ، واجب است چه آنكه عمل به ظن مخالفت اجمالى را بدنبال دارد بنابراين عمل به ظن حرام مىباشد و جواب دوم اين است كه ما راه نزديكترى جهت اثبات حرمت عمل به ظن داريم و آن راه اين است كه عمل به ظن در موردى كه اصول عمليه بر خلاف آن است باعث مىشود كه مخالفت قطعيه عمليه نسبت به ادلّه آن اصول كه متضمن حكم شارع است ، تحقق يابد مثلا فرض مىكنيم كه استصحاب وجوب صلاة جمعه را اقتضى دارد و ظن حاصل از خبر واحد حرمت صلاة جمعه را اعلام مىنمايد عمل به ظن باعث
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 74
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٧٤