و بمحض كه كشف خلاف شود يعنى با علم و يقين ثابت گردد كه زيد قبل از شش ماه از دنيا رفته است تمام احكام موت زيد مترتب خواهد شد .
( من الاوّل الامر ) يعنى در مدت شش ماه وجوب نفقه منتفى مىشود و تصرّف وارث در اموال او جائز مىشود و غير ذلك و خبر واحد تصرف تكوينى ندارد كه موت زيد را بحيات آن تبديل نمايد كوتاهسخن اماره تحولات و تغييراتى در موضوع خارجى بوجود نمىآورد عين همين ماجرا در عمل به اماره در احكام شرعى بنا بر وجه سوم ، جريان دارد در مثال فرضى اماره تا مادامىكه قائم باشد و كشف خلاف ثابت نشود وجوب صلاة جمعه را ثابت مىنمايد و باعث ترتيب احكام آن خواهد شد و بمحض كه كشف خلاف شود و ثابت گردد كه صلاة ظهر واجب واقعى مىباشد ، عمل برطبق اماره ، و ترتيب احكام برطبق اماره ، به بطلان كشانده مىشود و اماره هرگز باعث نمىشود كه حكم واقعى متحول و متغير بشود .
و حاصل الكلام ثبوت الفرق . . . . ج ص 46 س 23 ق ص 29 س 19 .
نتيجه و حاصل فرق بين وجه دوم و سوم اين شد : كه بنا بر وجه دوم مدلول اماره ( صلاة جمعه ) حكم واقعى قرار داده مىشود ( و الحكم بتحققه واقعا ) . . . .
ضمير تحقّقه به « مدلول » برمىگردد و حكم مىشود بر اينكه مدلول اماره از نظر واقع و نفس الامر بتوسّط قيام اماره ثابت و محقّق است يعنى مدلول اماره حقيقة و واقعا حكم واقعى مىباشد و واقع ، طبق اماره متحوّل و متغيّر مىشود و امّا بنا بر وجه سوم ، مدلول اماره حكم واقعى نمىباشد بلكه جناب مكلف واقعا و « حقيقة » وظيفه دارد كه عمل خود را طبق اماره وفق بدهد ( بتطبيق العمل على الحكم الواقعى المدلول عليه بالأمارة . . . . . ) عمل خود را بر حكم واقعى كه مدلول اماره است تطبيق نمايد يعنى مدلول اماره را به منزله حكم واقعى تلقى نمايد ( كالحكم واقعا بتطبيق العمل على طبق الموضوع الخارجى . . . )
همانطورىكه حقيقة و واقعا به موضوع خارجى طبق اماره عمل مىنمايد
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٥٥