فان كان فى اوّل الوقت . . . . . احكام و آثار واقع را شمارش مىنمائيم :
1 - مثلا مكلف اوّل ظهر جمعه با خبر واحدى كه وجوب صلاة جمعه را اعلام مىنمايد آشنا مىشود بلافاصله مىتواند نماز جمعه را با قصد وجوب و در اول وقت انجام بدهد .
2 - و جاز تأخيرها . . . . . .
نظر بر اينكه وجوب صلاة جمعه از واجبات موسع است مىتواند آن را تأخير بيندازد و در ساعت دوم بخواند .
3 - فاذا فعلها . . . .
مكلف اگر صلاة جمعه را بعنوان حكم واقعى انجام داد مىتواند نماز نافلهء و مستحبّى را بخواند در صورتى كه انجام نافله در وقت فريضه حرام است . طبق فرض ، نماز ظهر در واقع واجب است و اگر مكلف پس از انجام صلاة جمعه نماز نافله بخواند اين نماز نافله در وقت فريضه كه صلاة ظهر باشد قرار مىگيرد و در واقع صلاة ظهر واجب است درعينحال اشكال فنّى لازم نمىآيد چه آنكه حكم واقعى براى مكلف در فرض مزبور ، وجوب صلاة جمعه است و صلاة ظهر اگرچه از نظر واقع واجب است و لكن براى مكلف مورد فرض ، وجوب فعلى ندارد و جائز الترك خواهد بود .
و رخصة فى تركها . . . .
در كتاب رسائل جديد كلمه « رخصة » ناصحيح ضبط شده است و صحيح آن ( رخصته ) و رخصته عطف به ( عدم وجوب الظهر ) مىباشد و معنى عبارت اينچنين است : ( لعدم وجوب الظهر عليه فعلا و لرخصته فى تركها ) به جهت عدم وجوب فعلى صلاة ظهر بر مكلف و به جهت رخصت داشتن و مجاز بودن مكلف به ترك صلاة ظهر .
4 - و ان كان فى آخر وقتها . . . .
چهارمين حكم و اثر حكم واقعى اين است كه اگر قيام اماره در آخر وقت اتفاق بيفتد مثلا 20 دقيقه بغروب آفتاب خبر واحدى مبنى بر وجوب صلاة
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 48
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٤٨