آيه ناظر به مطلق خبر باشد معناى آيه اينچنين خواهد بود : « اگر فاسقى خبرى را نسبت به احكام و يا موضوعات ، و ارتداد و غير ارتداد ، آورد تبيّن كنيد مخبر يك نفر باشد و يا متعدد باشد و اگر عادلى خبرى را نسبت به احكام و يا موضوعات و ارتداد و غير ارتداد آورد ، تبيّن واجب نمىباشد » و امّا اگر خصوص خبر ارتداد مورد حكم قرار بگيرد معناى آيه اينچنين خواهد شد « اگر فاسقى خبرى مربوط بارتداد آورد مطلقا تبيّن واجب است و اگر عادلى خبرى مربوط بارتداد آورد تبيّن واجب نيست و اگر متعدّد باشد تبيّن واجب نيست و اما اگر متعدّد نباشد تبيّن واجب است » كوتاهسخن اخراج بعضى افراد از مصاديق ، اخراج موردى كه مستهجن باشد نخواهد بود .
( و منها ما عن غاية المبادى . . . ج ص 124 ، س 9 ، ق ص 77 ، س 2 ) ( شرح ) ايراد ششم از كتاب غاية المبادى ( كتاب خطى از نوشتههاى مرحوم شهيد ثانى ) نقل شده و مرحوم محقق در كتاب مفاتيح ، ايراد مذكور را به بعضى از افاضل ، نسبت داده است علىاىحال ما حصل ايراد ششم از اين قرار است :
نهايت چيزى كه از مفهوم آيه نباء استفاده مىشود اين است كه در صورت عدم خبر آوردن فاسق ، وجوب تبيّن منتفى مىباشد و انتفاء وجوب تبيّن ، هم با جواز عمل به خبر عادل سازش دارد و هم با توقّف و عمل نكردن به خبر عادل ، قابل جمع مىباشد . بنابراين مفاد منطوق و مفهوم آيه اينچنين از آب درمىآيد : « خبر فاسق را بايد تبيّن نمود كه آيا صادق است و يا كاذب و اما خبر عادل ، تبيّن لازم ندارد و معناى عدم وجوب تبيّن در خبر عادل ، اين نيست كه حتما بايد قبول كرد و بلكه مىگوييم نسبت به خبر عادل بايد توقف نمائيم و درعينحال برتريّت و علوّ رتبهء خبر عادل محفوظ خواهد بود .
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 334
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٣٤