( 1 ) خبر واحد عادل را با پشتبانى مفهوم آيه ، تنها در احكام شرعى حجّت بدانيم و مورد نزول آيه را از دلالت مفهوم آيه نباء اخراج و استثناء نمائيم .
( 2 ) مفهوم آيه نباء مبنى بر دلالت بر حجيّت خبر واحد عادل را طرد و طرح نمائيم و بگوئيم كه آيه مباركهء نباء اصلا مفهوم ندارد . راه اوّلى را اگر برويم با استهجان و قباحت ، مواجه خواهيم شد چه آنكه خيلى ناموزون است كه آيه داراى مفهوم باشد و با مفهوم آن خبر واحد عادل در احكام شرعى حجّت بشود و اما مورد نزول آيه از فيض و بركت مفهوم آن محروم باشد يعنى اخراج مورد قبيح است به ناچار راه دوّم را مىپيمائيم و آيه مباركه را از مفهوم داشتن خالى ساخته و مفهوم آن را طرد و طرح مىنمائيم .
( و فيه انّ غاية الامر . . . ج ص 124 ، س 5 ، ق ص 76 ، س 23 )
از ايراد مزبور به اينگونه پاسخ مىدهيم كه مفهوم آيه نباء در موضوعات خارجى و هم در احكام شرعى ، مورد عمل واقع مىشود يعنى به حكم مفهوم آيه نباء خبر عادل در موضوع خارجى و هم در حكم شرعى حجّت است منتهى در احكام بطور مطلق و بدون تبيّن حجّت است و در موضوعات مقيّد بقيد تعدّد مىباشد يعنى در اثبات موضوع خارجى ، بايد دو نفر عادل خبر بدهد و خبر هركدام بدون تبيّن اعتبار و حجيّت دارد .
و امّا مسئله اخراج مورد هرگز اخراج مورد لازم نمىآيد چه آنكه مورد ( ارتداد بنى مصطلق ) داخل در منطوق آيه مىباشد منطوق آيه مىگويد : در مورد خبر فاسق چه مربوط به احكام باشد و چه مربوط به موضوعات تبيّن لازم است و ارتداد يكى از موضوعات مىباشد ( و جعل اصل الخبر الارتداد . . . ) يعنى در رابطه با مورد نزول آيه ، به منطوق آيه مطلقا عمل شده و به مفهوم آيه نسبت به مورد آيه ، بطور مقيّد عمل شده است و فرق و تفاوتى ندارد چه حكم آيه ، ناظر به مطلق خبر باشد و يا خصوص خبر ارتداد مورد حكم قرار بگيرد و اما اگر حكم
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 333
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٣٣