( 2 ) بعضى از علماء قائل باعتبار خبر واحد فقط در احكام شرعى ، هستند هيچيك از علماء نگفته است كه در موضوعات حجّت است و در احكام حجّت نمىباشد بنابراين باعتراف ايرادكنندهء شماره 4 ، مفهوم آيه نباء بر حجيّت خبر واحد فقط در موضوعات خارجى دلالت دارد و نظر بر اينكه قول باعتبار خبر واحد فقط در موضوعات خارجى ، قائلى ندارد ،
لذا بايد بپذيريم كه علماء بر حجيّت خبر واحد در احكام شرعى ، ايضا اتفاق دارند . و امّا ماجراى اولويّت : باعتراف ايشان خبر واحد در موضوعات حجّت است و در احكام بطريق اولى بايد معتبر باشد چه آنكه در اثبات موضوع خارجى تعدّد ( شهادة و گزارش دو نفر عادل ) شرط است ولى در احكام تعدّد ، شرط نمىباشد .
پاسخ مقاله مزبور اين است كه ايرادكنندهء ايراد شماره 4 ، بطور مطلق قائل به حجيّت خبر واحد در موضوعات نمىباشد و بلكه حجيّت خبر واحد را در موضوعات خارجى فى الجملة معتقد مىباشد اگر حجيّت بطور مطلق را معتقد بود ، اجماع مركب و اولويّت مذكور كارساز بودند .
( و فيه انّ وجوب التفحّص عن المعارض . . . ج ص 123 ، س 19 ، ق ص 76 ، س 14 )
ما حصل جواب از ايراد شماره 4 اين است كه تبيّن با فحص از معارض با هم تغاير دارند ( هر دو چين دارند اما اين كجا و آن كجا ؟ ! ) تبيّن كه به حكم مفهوم آيه در خبر فاسق لازم است و در خبر عادل لازم نيست تبيّن از صدق و كذب خبر است تبيّن از حجّت و لا حجّت بودن خبر است تبيّن از واجب العمل و غير واجب العمل بودن خبر است . و امّا تفحّص از معارض در مرحله بعد از اثبات و احراز حجيّت است تفحّص از معارض به اين معنى است كه حجيّت اين خبر ثابت است و بايد فحص شود كه مانع از عمل به آن وجود دارد يا ندارد . كوتاه
أوضح الشروح في فرائد الأصول ( شرح فارسى بر رسائل شيخ انصارى ) ( فارسى ) — صفحة 331
مساهمون: الشيخ الأنصاري
ص٣٣١